een alternatief voor 'de waan van de dag'

Tag: de Proefkolonie

31 juli: Eerst was er niets……

Een dorp of een stad is vaak eeuwen geleden al ontstaan op een plek waar handel werd gedreven. Een nederzetting werd uitgebouwd, in de middeleeuwen werd er een kerk gebouwd en het dorp groeide uit tot stad.
Of niet; dan bleef het een dorp.

Afgelopen woensdag in het museum ‘de Proefkolonie’ in Frederiksoord ontdekten we dat dat dorp is ontstaan als proefproject.
Het project heette ‘de Kolonie van Weldadigheid’ en het was bedoeld om het arme deel van Nederland te ‘verheffen tot een beter leven’; een idee van Johannes van den Bosch.

Twee koloniehuisjes.

In het museum maak je een tijdreis en krijg je een goed beeld van het begin, het verloop en het einde van deze Proefkolonie.
In de eerste zaal maakten we kennis met een aantal arme gezinnen die wonen in een stad  en hoorden hoe het er destijds in de grote steden aan toe ging.
Daarna reisden we in een volgende zaal met de gezinnen mee naar het verre Drenthe.
Je zag dat op de plek waar nu Frederiksoord ligt rond 1800 alleen bos en heide was. Daar werden 140 koloniehuisjes neergezet waar gezinnen, die in de steden bittere armoede leden, hun intrek in namen. Toen moest het nog een dorp worden.
Van de problemen die dat opleverde krijg je een goed beeld. Het verhaal wordt verteld aan de hand van een paar met naam en toenaam genoemde gezinnen en je hoort hoe het hen verging.
Hoe moeilijk het was.
Dat het werken op het land voor paupers uit de stad veel te zwaar was.
Dat ziekte de gezinnen soms parten speelde.
Dat niet iedereen zich aan de regels hield; het meubilair bijvoorbeeld dat door de stichting ter beschikking van de gezinnen was gesteld werd soms zonder scrupules verkocht.
Ook werd het beddengoed bij sommige gezinnen niet gebruikt waar het voor bedoeld was: men maakte er kleding van of verkocht het op de markt.
Verder hadden de bewoners van de koloniehuisjes last van het bevoogdende karakter van de proefkolonie.
Er was een systeem van beloning en straffen: als je heel goed je best deed kon je een medailles verdienen, was je ongehoorzaam dan kreeg je straf.
In zaal 3 konden we kennis nemen van alle mogelijke onderdelen van en informatie over het onderwijs, het dagelijkse leven, de huisnijverheid en nog veel meer.

Met een hoofd vol kennis over Frederiksoord stapten we weer naar buiten; dan kijk je met heel andere ogen naar het dorpje.
Ik bleef nog wel even kauwen op het idee: in de middle of nowhere werd een dorpje uit de grond gestampt.  Wat een onderneming moet dat 200 jaar geleden geweest zijn!

Verder wil ik nog benadrukken dat het idee van Johannes van den Bosch in de basis goed was. De negatieve bijklank van ‘de klonie’ (waar Bea het over had in haar gastblog) is misschien begrijpelijk, maar wel jammer.
70% van de armen heeft zich weten te ‘verheffen’ uit de uitzichtloze situatie, maar daar hoor je eigenlijk nooit iets over.
Wel over de bedelaars, de mislukkingen en het te strenge regime.

Maar oordelen over de proefkolonie in het begin van de 21e eeuw is op z’n minst discutabel.
Johannes (afbeelding: Wikipedia) deed in ieder geval iets.

Reageren

20 november: Lezer van de maand – Bea Ponne-Pit

Hoe kennen wij elkaar?
Onze mannen waren collega’s bij het werkvoorzieningsschap Noordenveld.
Na de geboorte van Harriët gingen wij namens het schap op kraamvisite en ontmoetten Ada en ik elkaar voor het eerst. Ze was heel zenuwachtig voor ons bezoek. Na een paar minuten had ze in de gaten, dat wij ook maar gewone mensen zijn!

Waar en wanneer ben je geboren?
Ik ben geboren in Frederiksoord in oktober 1951

Verliefd? Verloofd? Getrouwd?
Getrouwd met Hans. 2 zonen, 2 schoondochters. 1 kleinzoon en 4 kleindochters.

In welke levensfase zit je nu, hoe vul je je dagen? 
We zijn, zoals dat zo mooi heet, pensionado’s.
Een paar keer per jaar trekken we er met de caravan op uit.
Ik ben vrijwilliger in de bibliotheek en De Hoprank (verzorgingstehuis).
Om fit te blijven doe ik aan Pilates, aquajoggen, wandelen en fietsen.

Wat wil je graag met de lezers delen?
Zoals eerder genoemd, ik ben geboren in het mooie dorp Frederiksoord, onderdeel van de Maatschappij van Weldadigheid; de kolonie, zoals het genoemd werd. Als  kinderen uit Vledder (een buurdorp) wisten, dat je uit Frederiksoord kwam, kreeg je het volgende versje te horen:
Waar woon ie?
In de kolonie
Wat is dat?
Een stinkgat.
Ik begreep niets van dit denigrerende rijmpje.
Natuurlijk wist je als jong kind helemaal weinig van de interessante geschiedenis van dit dorp; op school werd er ook geen aandacht aan besteed.
Tegenwoordig is dat gelukkig wel anders, helemaal omdat het vorig jaar 200 jaar geleden was, dat generaal Johannes van den Bosch met giften, o.a. van koning Willem 1, de Maatschappij van Weldadigheid oprichtte, om verpauperde landgenoten een beter bestaan te geven.

Gezinnen uit het westen werden uitgezocht om naar Frederiksoord te komen.
Ze kregen een koe, een schaap, een stukje grond en een huis.
De kinderen kregen onderwijs en er was gezondheidszorg. Als tegenprestatie moesten ze in hun eigen onderhoud voorzien, mondjesmaat hun schuld aflossen en zich onderwerpen aan tucht en kerk.

10 Jaar geleden werd de eerste kolonistendag gehouden.

…..inschriijven….

Mijn oudste zus en ik bezochten die dag met onze echtgenoten. De opening werd verricht door Jeltje van Nieuwenhoven; voormalig voorzitter van de 2e kamer. Zij is een nazaat van een paupergezin evenals mijn broer, mijn zussen en ik.

Het Drents archief was aanwezig en je kon laten uitzoeken hoe het met jouw afstamming zat. Voor meer informatie zie bijgevoegd pdf bestand: 2019.11.20 Stamboom Bea
We kregen een uitdraai met de namen van onze overgrootouders en grootmoeder van mijn vaders kant. Ook een kaart waarop nummers van de toenmalige huisjes. Het huis waarin mijn grootmoeder is geboren bestaat jammer genoeg niet meer.
In Huize Westerbeek kon je je laten inschrijven in het kolonistenregister. Mijn zus en ik hebben dat laten doen en dat geeft toch wel een speciaal gevoel.

Op de foto zie je het huis dat vroeger het kantoor was van Generaal van den Bosch en sinds enige jaren is het weer opnieuw het kantoor van de Maatschappij.

Met mijn vader op de motor.

Mijn ouders pachtten een boerderij met land van de Mij. In de jaren voor, tijdens en na de oorlog was het soms zwaar om de pacht te betalen. Uiteindelijk kocht mijn vader het huis begin 1960. De boerderij werd gesaneerd en hij verbouwde het achterhuis in kamers voor studenten van de tuinbouwschool.

Een paar weken terug was ik met mijn zussen 2 dagen in onze geboortestreek. We wandelden langs alle bekende en dierbare plekjes en haalden vele herinneringen op.

We bezochten het net geopende museum de Proefkolonie en dat was zeer de moeite waard. Echt een aanrader!
Hierbij een link naar de website van dat museum >>>

Op de foto: Koloniehuisjes aan het begin van het laantje waar mijn ouderlijk huis staat.

Reageren

Mogelijk gemaakt door WordPress & Thema gemaakt door Anders Norén