een alternatief voor 'de waan van de dag'

Tag: Streektaal

16 februari: Keze snieden.

Wij lust graag een stukkie keze.
Op brood, bij de borrel, over de ovenschotels: lekker,
Dat is het ienigste waor ik ok nooit op heb bezunigd, wij hebt iedere week een vers stuk keze in de koelkast liggen.
Vrogger bij oons thuus hadden wij van die kleine ronde keezies, maor ik haar zölf liever zun plat stuk, zoas Kollumer; tegenwoordig Milner.

Die keze snieden is een verhaal apart. Een kaasschaaf of een schillemessie kan daorveur gebruukt worden, maor wat as d’r ok gebruukt wordt: het giet d’r um hoe aj de keze sniedt.
Mien moe snee de keze altied zo, dat het op een bootie leek. De kanten/körsten bleem umhoog staon en het binnenste, zachte gedielte weur dan uutholt.
Mien va argerde zich daor, as hij in ’t weekend thuus was, gruun en geel an.
“Wat he’st weer een bootie van die keze maakt. Most de kanten d’r geliek bij metnemen!” mosterde hij dan an taofel.

Zo as zo vaak: de geschiedenis herhaalt zich. As Gerard en ik met ’n beiden thuus bent wordt de buuten- en binnenkaante van de keze geliekmaotig wegsneden, maor zo gauw as de kinder met an de broodtaofel zit is ’t mis. Hoppa, geliek wordt de keze weer uutholt deur de dames. Ik kan het niet laoten um d’r dan wat van te zeggen. Schoonzeun Wim kan zich niet veurstellen dat wij over zoiets onbenulligs as het snieden van de keze zo ofgemieterd kunt zeuren. “Weet je wat” zee e tiedens de leste gezamenlijke brunch “dan stel je toch gewoon een kaascoach aan!’

Ik hol d’r over op.
As ze vot bint snie ik de kaanten weer recht.
Vrömde ogen dwingt……

Reageren

4 oktober: Laot Aoltje maor schoe’m.

drentse-vlagIen maol in ’t jaor geef ik toe an een ‘guilty pleasure’: munties schoe’m in zo’n apparaat op de kermis. Van mezelf weet ik dat ik verslavingsgevuulig bin, dus ik schoef allent op de Rodermarktkermis. Dan koop ik veur 10 euro 80 munten en dan: in ’t gleufie gooien op het goeie moment, kieken of het muntie aandere munties naor veuren drukt en op zeker moment de ultieme kick: dat d’r een barg munties en weerdepunten naor beneden valt in de opvangbak.

Zaoterdag 24 september, de dag van de Rodermarktparade, gung ik samen met ien dochter en twee schoonzeuns hen de kermis op de Brink. Ik legde mien tien euro in, van de rest kwam d’r nog vief euro bij en toen hadden wij honderdvieftig munties. Wat ’n riekdom!
Ik haar al lege botterbakkies in de tasse metneumen, dus wij verdielden de munties over de bakkies en gungen met mekaar op ien apparaat an ’t schoe’m.

ien maol per jaor schoe'm op de Brink

ien maol per jaor schoe’m op de Brink

Ruum twintig minuten waren we d’r gangs met. Wij kregen het veur mekaar um een hiele stapel met weerdepunten in de opvangbak te kriegen. Wij schreeuwden het uut met mekaar….!
Man, wat een spanning en wat een lol.
Toen de munties allemaol op waren telden wij de weerdepunten: bijna 13.000. Mien medespeulers keuzen veur twee echt liekende speulgoed pistolen en twee prullerige, afzichtelijk sleutelhangers.
Maor dat is natuurlijk hielemaol niet belangriek.
Het giet mij um die twintig minuten gokplezier: laot Aoltje maor schoe’m!

Reageren

17 mei: Ie lacht je de buuze uut.

Drentse vlagOp 22 meert schreef ik dat ik met daon haar met een schriefwedstried van het Huus van de Taol. De opdracht was een veurleesverhaol veur volwassenen.
Inmiddels is de uutslag binnen en ik heur nie bij de prieswinnaars.
Dit stiet d’r over op de website van het Huus van de Taol >>>

Nou bin ik netuurlijk wel slim beneid naor de aandere verhalen. Ik kun niet hen de priesuutreiking, want die middag mus ik hen ’t ziekenhuus.
Ik weet niet of ze d’r nog wat van publiceert, ik wacht het wel eem of.
Het verhaol dat ik instuurd haar publiceer ik vandaag zölf: dat is het mooie a’j zölf een website hebt. Hierbij dus een link naor  ’t  Veurleesverhaol – Ie lacht je de buze uut.
A’j al een poossie met mij metleest op dit blog, dan komt sommige passage’s je vast wel bekend veur. Veul leesplezier!

Reageren

23 januari: Verbasterd Nederlands

Afgelopen week liet een meneer uit de Randstad mij een foto-grapje zien. Op de foto zagen we iemand die door het ijs was gezakt die uit het water werd getrokken door een ander persoon.
In tekstballonnetjes stond er boven:
“Bi’j deur ’t ies zakt?”
“Nee, ik was an ’t zwemm’n en toen begunde et te vriez’n!”

Grappig. De meneer in kwestie vertelde dat hij het grapje eerst niet zo goed had begrepen.
“Ik heb altijd zo’n moeite met dat verbasterde Nederlands.”
Nou ja zeg!
Zullen we de kerk even midden in het dorp laten?
In vriendelijke bewoordingen heb ik uitgelegd dat het Nederlands is afgeleid vNedersaksisch_taalgebiedan het Nedersaksisch/Nederduits.  Onze streektaal die nog gesproken wordt in Denemarken,  Noord Duitsland, en de provincies Groningen, Drenthe, Overijssel en Gelderland.
(zie kaartje hier links).
Nederlands is dus verbasterd Nedersaksisch.
Dat het maar even gezegd is.

Ik schreef al eens vaker een blog over mijn gevoeligheid op dit punt, zie 3 januari 2015 >>>

Reageren

16 november: ome Kees lachte zich de buze uut.

Drentse vlagOp de laatste cantorijrepetitie kreeg ik van een sopraan een klein Seinsboekie. Het hiet: ‘Seins met ’n gniflachien’. Ze haar het kocht in het Drents museum in Assen en vun het ‘echt wat veur mij”. Ze gaf het as een soort hart onder riem in dizze zwaore tieden. Wat een aangenaam boekie! Inderdaod: net wat veur oons. D’r staot Drentse uutdrukkings en gezegden in. Gerard en ik keken dunderdagaomnd het alvast eem wat deur en dat bracht al behoorlijk wat ‘gniflachiens’ te weeg. “Je de buus uutlachen” stun d’r ok in. Vandaag daorum een verhaal in de streektaol.

Dizze keer giet het verhaal over ome Kees. Eigenlijk giet het over mien Va en de twee jongens van zien zus Trijn.  Pa was Trijn’s ‘grote breur’. Ze scheelden dattien jaor. Toen zij geboren weur, was hij al an ’t wark. Zij was slim wies met hum en hij was gek op zien kleine zussie. Oons Trijn en Oons Kees, de jongste en de oldste in het gezin. Pa kwam uut de tied in 2008 en of en toe benuumt Trijn en ik naor mekaar hoe wij hem nog mist.

Mien grootvader kwam te overlieden toen de twee jongens van Trijn en Wim  nog jong waren en mien Va nam geleidelijk an de rol van opa over. Ome Kees en tante Fre kwamen regelmaotig an. Hij haar belangstelling veur de jongens, becommentarieerde de rapporten, was de ‘ome’ van de starke verhalen en hij maakte zölf speulgoed veur ze. Hij maakte echt liekende geweren van holt waor ze de buurt met ofstruunden, want het waren wel echte baliekluivers, mien tante haar de handen de vol an.

maisOp een zundagmiddag meuken ze met mekaar een wandeling toen ze langs een maisveld kwamen. “Kiek, maiskolven” leut ome Kees de jongens zien. Hij brak d’r iene of en pelde hum uut, maor die was niet mooi genog. Hij brak d’r nog iene of en leut de jongens zien hoe de kolf d’r van binnen uut zag en da’j die körrels eetn kunt.
“Nim allebeide maor iene met.”
“Vindt die boer dat wel goed, ome Kees?”
“Nee, natuurlijk niet! Dizze maiskolven steel ik nou. Kiekt jullie maor uut of die boer d’r niet ankomt…… of de plietsie. “
Zaten de jongens zomaor midden in een spannend avontuur.

Mien Va haar nog drei breurs en de jongste daorvan was ome Jo. Vrijgezel. Hij at alle dagen bij Trijn, want dan huufde hij zölf niet te koken. Ok hij geneut van de jongens van zien zus en ok hij leerde de jongens van alles. Veural dingen waor as mien tante niet zo wies met was. Hij leerde ze bijveurbeeld schieten met een luchtbuks. Hij leerde ze ok da’j ok kunnen schieten zunder kogels, niet gevaorlijk maor wel een mooi geluud!
Op een dag kreeg Trijn de plietsie an de deure.
Iene haar heur jongens zien schieten met een echt geweer en de plietse waorschowt.

Daor stunden de jongens bedremmeld veur een échte plietsieman.
Ja, zij hadd’n inderdaod een geweer. Van ome Jo! Die deu dat ok!
Zij vunnen het eigenlijk niet zo arg.
Dat  daor de plietsie nou veur langskwam.
“Moar ome Kees hé! Ome Kees hef mais steul’n!”

Ome Kees hef zich later de buze uutlacht.

Reageren

25 april: Zwijnepuiten en Gruitjetuiten

Donderdagmorgen las ik in het Dagblad van het Noorden een column van Jan Wierenga. Hij had het over het huishouden van studenten. Daar kan ik met drie studerende dochters natuurlijk ook over meepraten. Om het op z’n Drents te zeggen: ‘Breek me de bek niet lös’.

Maar daar wou ik het niet over hebben, ik wil het hebben over Jans woordkeuze. Hij heeft het over ‘Zwijnepuiten en gruitjetuiten’. Voor mensen die geen streektaal verstaan zijn dat niet bestaande woorden. Iedere noordeling echter weet wat hij bedoelt. Hij heeft twee typisch groningse woorden, namelijk zwienepuut’n en groetjetoet’n, vertaald in het Nederlands.
Ik moet altijd gniffelen om dit soort humor. Het doet mij denken aan een vriendinnetje op de Lagere school, die haar jas (met een zakdoek in de jaszak) in de gang had hangen. Ze had een snotneus en vroeg; “Meester, mag ik even mijn zaddoek uit de buis halen?” Drenten noemen een zak in een kledingstuk altijd een ‘buze’.

Ooit woonde ik een lezing bij van een mevrouw die een grappig boekje had geschreven in het Drents. Ik weet helaas niet meer wie dat was, maar ze had een heel komisch verhaal. Ze voerde een klein toneelstukje op als een drentse vrouw die belde met de moeder van een vriendinnetje. Die moeder kwam uit het westen van het land.
“Nou bink wal wat zenuwachtig, heur” vertelde ze aan de zaal “want nou moe’k ‘in’t hoge” (hooghollands bedoelt ze)
Ze voerde een hilarisch gesprek, waarin ze allerlei dingen verkeerd zei, maar één zin is me bijgebleven. “Dat maak ik klaar met sijpels. SIJPELS! U weet wel, daar as je altijd zo van moet reren!”
Mijn oma Vrieswijk was ook een ras-noordeling. Mijn vader vertelde dat ze eens in een brief had geschreven (over een verjaardag waar familieleden al dan niet aanwezig zouden zijn): “goenen kunnen wel, goenen kunnen niet.” De vertaling van ‘goenen’ is ‘sommigen’. Dat lijkt er toch ook niet op?

Wij spreken tegenwoordig als Noordelingen over het algemeen prima Nederlands. Maar als ons accent ons niet verraadt, dan zijn het wel de dingen als: “Is de winkel al los?” en “Waar kom je weg?” Uut Drenthe. En dat much ie best heuren. Niks mis met.

Reageren

Mogelijk gemaakt door WordPress & Thema gemaakt door Anders Norén