23 juli: Snikken en smartlapjes.

Van Carlijn kreeg ik een klein boekje met de opmerking: “Dit is net iets voor jou!”
Het was het boekje ‘Snikken & Smartlapjes’ van Hermine Heyermans.
Hermine was de dochter van de schrijver Herman Heyermans (van ‘Op hoop van zegen’) en dit boekje was het boekenweekgeschenk van 1976.
Wat is eigenlijk een smartlap?
Een sentimenteel en melodramatische levenslied waarin vaak zware thema’s als verlies, eenzaamheid of armoede worden bezongen; zo’n lied staat bol van de oprechte emotie en wordt gebracht met een ‘snik’ in de stem. Het lied beschrijft altijd een zielig of jammerlijk verhaal, is vaak melancholisch van sfeer en nodigt uit tot meezingen.
De term ‘smartlap’ komt uit de vroege jaren ’60 en was neerbuigend bedoeld door critici.
Het woord is een samentrekking van smart (verdriet) en lap, als een metafoor voor liedjes die zo tranentrekkend zijn dat je er een zakdoek (lap) bij nodig hebt om je tranen te drogen.
Daarnaast is het waarschijnlijk ook afgeleid van de zogenoemde ‘roldoeken’ (smartlappen) die straatzangers vroeger gebruikten om hun liederen mee te illustreren.

Op de eerste 22 pagina’s van het boek komt Hermine aan het woord over de smartlap.
Zij beschrijft de geschiedenis van muziek en publiek in het algemeen en geeft felle kritiek op de commercie die een grote rol ging spelen toen radio en televisie hun intrede deden.
Lees even een stukje met mij mee:

Vooral in Amerika ontstond een ware run op materiaal en werkelijk waardevolle talenten bleken ook daar dun gezaaid. De commercie begon zich op werkelijk goddeloze wijze te ontplooien. Het ging er nauwelijks meer om wie en wat zong, als er maar geluid uit de keel kwam die de hard begeleidende band kon overstemmen – en mooi werd een onduidelijk begrip.

Zo was het dan mogelijk dat iemand als Louis Armstrong tot zanger werd gebombardeerd, iets wat tientallen jaren eerder niet mogelijk was geweest. Louis was een voortreffelijk musicus, een opvallend goede bandleider, zijn zingen was voor geoefende oren echter een beproeving.
De met moeite voortgebracht schorre tonen, de nauwelijks beheerste ademtechniek die zijn stemgeluid moest ondersteunen, zijn vermoeiend voor ieder die luistert. Toch bracht de commercie hem naar voren tot in de voorste gelederen van roem en rijkdom.

Bij de televisie gold, zeker voor een vrouw of een mooi meisje: de stem is minder belangrijk als de kijker maar naar een ‘stuk’ kan kijken, dan vergeten ze de rest wel. Zo werden op den duur ook weer de smartlappen ingelast en zonderlinge liedjes met veel lalala en eindeloze herhalingen van een onbenullig refrein.