Categorie: Streektaol Pagina 1 van 17

Toen wij tiedens  de Waninge-Femiliedag een wandeling maakten deur Hoogersmilde weur ik overspuuld deur herinnerings.
Logisch.
Mien olders  woonden an de Servatiusstraot op nr. 13 vanof 1963.
Met de femilie Waninge zaten wij de hiele dag achter ‘De Schakel’ op het terrein van de olle Hervormde karke die een grote rol speulde in mien kindertied en mien jeugd.
Wat heb ik daor wat voetstappen liggen!
Maor het met groepie waor as ik tiedens die wandeling met deur Hoogersmilde leup, kun ik die herinnerings niet dielen.

Zunsopgang – Servatiusstraot 1981

Netuurlijk wees ik an waor as ik woond haar, maor de mieste groepsleden waren jonger as 30 en woonden niet op de Smilde, dan valt der niet veul te dielen.
Huuft ok niet, het was ja gezellig en daor is de femiliedag veur bedoeld.
“Dit moet ik ies weer met mien breur doen” nam ik mij toen veur.
Dat hadden wij al ies eerder daon in 2020*, dat was oons toen goed bevallen.

Gustermiddag hadden wij rond 14.00 uur ofspreuken op het karkhof in Hoogersmilde; ik haar een emmer en wat olle doeken metnummen want ik wol het graf van pa en ma** eem schoonmaken.
Hebt wij ok daon.
En dan loop ie samen nog eem te mijmeren over gezamenlijke kennissen/familieleden die daor ligt en over hoe wij nou denkt over hoe wij dat later wilt. Gien graf op een karkhof in ieder geval.

Och man, wat was het weer genoeglijk um met zien beiden deur Hoogersmilde te wandelen.
Wat is der veul veraanderd.
En veul ok niet.
Toen wij langs het Woldhuus leupen waor as mien moe de leste jaoren van heur leven woonde weuden wij naoroepen: “ADA!”
Vredeveld en de vrouw.
“Moi! Eem an ’t wandelen?”
Wij waren nog aal ‘de kinder van Vreeswiek’; wij bint al lange leden opholden met verbeteren…. ” ’t Is Vrieswijk.”

“Zu’we ok nog eem hen de speultuun?”
Ja. Het padtie van vroeger was ofsleuten, maar via een aander pad kwamen wij der toch.
We gungen eem op het bankie zitten.
Een meneer van 61 en een mevrouw van 65 die daor vrogger uuuuren deurbrachten.
“In mien beleving was die speultuun veul groter….” wus Henk nog van de veurige keer,
Ja, dat is een bekend fenomeem a’j trugge gaot naor plekkies van vrogger.

We leupen de Bosweg rond en drunken een kop thee/koffie op een terrassie in het bos.
An ’t einde van de wandeling gungen wij nog kieken bij de garagebox waor de auto altied in stun.
En de vouwcaravan ok: die stun met beugels rechtop tegen de ziedmure an.
Mien va kun amper uut de auto kommen as e die in de garage zet haar.
“Wee’j nog wel…..”
Ja. Bijna alles nog.
Wij sleuten oonze middag of met een ijssie bij Ping; zaten wij nog eem an de Rieksweg langs de Vaort.
Toen gung de meneer weer hen Assen en de mevrouw hen Roden; ok weer prima, wij hebt in Hoogersmilde ja niks meer verleuren.

* 21 februari 2020 – Moi in Hoogersmilde
** 23 juli 2023 – Een blog over het graf van mien olders en de Hoogersmilde-blues

In het blog over de Taal an Taofel-bijienkomst van 12 april beloofde ik um een apart blog te wijden an de aandere metwarkers an die mörgen: vandage wil ik het hebben over Marchinus Elting
Toen ik zag dat hij der die zundagmörgen ok zol wezen dacht ik: ‘Daor heb ik toch al ies over schreven?’
Was ok zo. Dat was in de tied dat mien schoonmoeder nog leefde en op een gesleuten ofdieling in Smilde zat.
Wij gungen daor toen regelmaotig hen en in ien van de blogs die ik toen schreef haar ik het gedicht ‘Naozummer’ van Marchinus publiceerd.
Een mooi gedicht over uutkieken naor je pensioen en dan tröffen worden deur Alzheimer.
Wo’j ’t nog eem truggelezen? Klik dan hier

Marchienus woont in Odoorn is een veulziedig man. Hij schref in zien streektaol en leg op basis van gesprekken met bewoners in zorgcentrum De Paasbergen olle gebruken en tradities vaste; ok hef e underzuuk daon naor veld- en straotnamen in zien umgeving.
Met het gedicht ‘onzichtbaore muren'(over dementie) wun e in 2008 de eerste pries bij een schriefwedstried van het Huus van de Taol.
Wo’j dat gedicht eem lezen? Klik hier .
In 2010 kwam zien dichtbundel ‘An de aovend’ uut; de thematiek in dizze bundel hef alles te maken met het wark dat Marchinus  jaorenlang daon hef in een instelling veur mèensen met een verstandelijke beparking en met ervaringen in zien persoonlijke leven.

Op die 12e april las Marchinus een aantal van zien gedichten veur.
Der was der iene bij waorbij ontroering zöch van mij meester maakte; het gung over het leeghaolen van een kamer van ien van de cliënten in de instelling waoras hij toen warkte.
Der was gien familie um daormet te helpen (die was der wel, maor wol gien bemuienis meer met die cliënt)
Marchinus stuurde mij het gedicht toe en ik mag het vandaag met zien toestemming publiceren:

kaomer ontrumen

een week nao dat hij oet de tied kommen is
stao wij met twie linkerhanden in zien kaomer
alles nog onbereurd zoas het heurt
en mot het ontrumen nog anvangen.

zunder femilie die zuch niet an hum steurden
wordt al zien gerak* wegdaon; femiliefoto’s
die iens  bij hum heurden, vindt nou heur weg
in ofvalputen, veur aaltied alles boetensluten.

olde geldkist met een foto van een jongeman,
ien die alles an kan, kek met een jong wicht de wiede wereld in,
allennig nog onwetend, dat laoter bij zien
iegen volk daor veur hum gien stee meer was.

zien bij ‘nkander vergaorde spullegies wordt bracht
naor een inbrengwinkel, waor de kopers al wacht;
een olde, zwarte lerenjas, goed underholden, gaf
hum de warmte zoas het tehoes waor hij in woonde.

diegienen die hum nao stunden en hum goeie
jaoren schunken, vuult zuch bij dit alles – as zie
dit leven veurbij ziet gaon – onwennig, onthaand,
umdat hij, die an heur toevertrouwd was, nou vort is.

lege kaomer, onttaokeld, kaol in ien vömmerdag,
reert** in stilte um wat hij iens vergaord had.

…. in ofvalputen…..

*gereedschap, spullen, voorzieningen die men nodig heeft.

** huilt

Deur het taolgebruuk van de dichter zie j’ het veur joen ogen gebeuren.

Het thema van de Zinnig veur de editie van april was ‘Lachen’.
Daor ku’j van alles bij bedenken; ik schreef een verhaol over de noodzaak van bewegen en wat dat veur mij betiekent. En dat aandere luu soms wat schamper lacht um mien onhandige gehups bij Nederland in Beweging of dat ik wat te lomp bouwd ben veur yoga en pilates. Daorum zette ik boven het verhaol de titel ‘Laot ze maor lachen.’

Een paar weken leden kreeg ik bericht van de redactie van de Zinnig dat mien inzending uutkeuzen was veur publicatie. Wies met!
Gister veul de neie Zinnig op de deurmatte; dan bin ik altied slim beneid.
Waor stiet het? Stiet der ok een plaatie bij?
Wat hebt de aandere schrievers bij dit underwarp bedacht?
Tot mien grote genoegen stiet der een verhaol in over Roelof & Harm; die mucht eigenlijk ok niet ontbreken as het over lachen giet.
Verder kom ie in dizze Zinnig meer te weten over ‘Lachyoga’, dat wordt geven deur Rob Pot uut Hoogeveen en bint der netuurlijk weer mooie columns van Martijje Lubbers, Hans Katerberg en Jessica Bonnema.

Woon ie in de umgeving van Roden? Dan he’j  mien verhaol al kunnen lezen in ‘De Krant’: in febrewaori stun het in de rubriek ‘Moi Noordenveld’.
De titel haar ik veur die column anpast en was ‘Gemak dient de mens?’
Bi’j een vaste lezer van dit blog? Dan komp dit verhaol joe misschien ok wel bekend veur, want over dat bewegen heb ik al ies vaker wat schreven.

Het hiele verhaol is hier te lezen: 2026.02. Laot ze maor lachen
Zin in meer?
Ie kunt lid worden van dit Drentse tiedschrift: het wordt uutgeven deur ‘Huus van de Taol’

Naoschrift:

Op de Taal an taofel-bijienkomst in Noord Slien kwam der in de pauze een vrouw naor mij toe die al zes jaor in Drenthe woonde, maor die oorspronkelijk uut Brabant kwam.
Die haar mien verhaolen allemaol goed kunnen volgen, maor wol mij der wel eem op wiezen dat ik veur de dagelijkse beweging echt niet naor omroep MAX huufde te kieken: op RTV Drenthe is immers Drenthe beweegt samen! Dat een Braobander mij daor nou op mut wiezen…..

Zundag kreeg ik een mail van Johannes.
In het Nederlands, want wij mailt ja nooit in het Drents.
Dit schreef e mij:

Hoi Ada,

Zaterdag waren  we in Mensinge waar we de expositie van Evert Musch* bezochten.
Ik las daar een heel lief gedichtje in het Drents, zie bijlage.
In dat stukje kwam het woord achilling een paar keer voor.
Uit het verband begrijp je wel wat het betekent, maar ken jij daar een Nederlands woord voor?

Groeten, Johannes.

Van het gedicht haar Johannes een foto (eem op klikken veur een vergroting) maakt, de titel was ‘Verlangen’,  maor die is deur het bewarken van de ofbielding  wegvallen.
Eerst maor eem wat over de dichter Harm Koops: die hef een eigen pagina op het Huus van de Taol, hierbij een link naor dat artikel.
Daor stiet o.a. dit:  Zien Drents is zuver en hiel natuurlijk. Aj bedenkt dat ’t mieste wark ontstaon is in de vieftiger jaoren, toen Harm Koops al tien jaor oet Drenthe vort was, dan kuj je verwondern over zien taolgebroek.

En dat verklaort ok geliek het woord achilling in het gedicht: het is een woord dat bijna niet meer gebruukt wordt door luu die nou Drents praot, maor het komp nog wel veur.
Een vorm van dat woord heb ik wel ies heurd bij een aomnd met Roelof & Harm in een conference: ‘Hij wus agil niet dat dat gebeurd was….’
Verder kwam ik het woord nog tegen in een Drents karstverhaoltie, schreven door E.E. Brink uut Rol.
Daorin weur een karstvassie zungen:

O denneboom, jouw sparregruun
stiet hier te pronk in huus en tuun.
In ’t bos veul jij agil niet op
maor nou versierd, een piek in top!
O denneboom, jouw sparregruun
stiet hier te pronk in huus en tuun.

Wo’j ’t hiele verhaol eem lezen? Klik dan hier.

De vertaoling van het woord agil is ‘hielemaol’.
Het komp in het old-Drents is verschillende vormen veur, o.a. as agil, gil, gillijk, aigillies, agillig en dus ook het achilling van Harm Koops.

* In het Museum Havezathe Mensinge in Roden is de tentoonstelling van Evert Musch nog te zien tot 3 mei 2026; daor ku’j dus nog mooi eem hen.
Hierbij een link naor de website van RTV Drenthe met meer informatie over Musch en de tentoonstelling: ‘Hij was verliefd op Drenthe.’

Der gaot jaoren veurbij dat wij hier in Nederland gien sneivlok te zien kriegt en daor bin ik dan altied slim wies met.
De zachte winters die bij een gematigd zeeklimaot heurt staot mij wel an: winter is mien minst favoriete seizoen, ik hol het mieste van de harfst.
Autoruuten krabben as het vreuren hef, gladdigheid op de wegen en as der snei vallen is altied weer het pad um huus toe sneivrij maken: plaog mij niet zo.
Scheuvelen kön ik as kiend al niet goed (zie Scheuvelen) en wintersport: ik moet der niet an denken.
Sneischoeven, dat huufde ik eigenlijk nooit te doen, want dat deur Gerard altied, maor nou die wat in de lappenmand zit stao ik in de kolle de snei van het pad of te schoeven.

Dat ku’j moeilijk de waarde van de dag nuumen, maor toch is het dat het veur mij wel.
Toen wij nog op de Smilde an de vaort woonden gung Gerard ’s mörgens altied hiel vrog hen ’t wark; dan haar e ’t padtie nog niet veegd, dat deur ik dan.
Wat ik mij nog van die tied herinner, is dat ik altijd bekaf was as ik de sneischoever weer in de schure zette.
En de volgende dag haar ik spierpiene in de scholders.

Padtie weer veegd!

Toen was ik eind twintig.
As ik nou mien rondtie um huus daon heb maak ik ok de auto nog eem sneivrij.
Goed gevuul en niet bekaf. En de volgende dag gien spierpien.
Op mien 65e is mien lichamelijke conditie beter as toen ik bijna 30 was.
Zit ik nou alle dagen in sportschoele? Welnee.
Bovenstaond relaas zeg wat over hoe weinig aandacht ik toen besteedde an het doen van oefeningen um soepel te blieven.
Niet.
In mien beleving kreeg ik beweging genog.
En het plezier in sport/gimmestiek was in mien kindertied zo vakkundig de grond in boord, dat ik mij nao het behaolen van mien HAVO-diploma veurnam um nooit, maor dan ok NOOIT vrijwillig an sport te doen. As ze mij toen verteld hadden dat ik nao mien vieftigste alle weken naor een beweegcluppie zöl gaon en dat ik daor as een soort ‘bewegings-jehova’ over zul schrieven, dan haar ik zegd: “Je heur, ja. En ze leefden nog lang en gelukkig.”

Eem trugge naor de winter van 2026: is snei dan allent maor gedoe?
Nee heur! Ik kan arg genieten van de witte wereld en toen de kinder klein waren kön ik mij der netuurlijk niet an onttrekken: sleegie rieden en sneiballen gooien heurt der bij.
Toen oonze oldste 1 jaor was , jannewaori 1988, lag der ok een pak snei. Toen haar ik speciaal veur heur een sneipoppe maakt.
Zij stun der met verstaand bij te kieken; ze kun haost niet bewegen met een dik ski-pak an.
Toen ik eem naor binnen leup um een fototoestel op te halen stun ze te schrowen: “Mammaaaah…!”
Ze vun die vrömde, witte kerel toch wel eng……
’t Is later hielemaol goedkommen met oonze wichter en de snei.

In mei 2024 zat der een groep PKN-gemienteleden  um de taovel in oonze woonkeuken voor de deur mij georganiseerde activiteit ‘Een uurtie Drents’. Iederiene haar € 5,-  betaold veur het goeie doel, namelijk het wark van Father Petru in het dorp Ulmu in Moldavië. Biezunder was dat der naost de Roners ok een gast uut Hieken bij was, Matta, die met heur zuster metkommen was.
“Dat kunt wij in Hieken ok wel ies doen” haar Matta zegt tegen veurzitter van de vrouwenvereniging daor. En laot dat nou mien schoonzus Hennie weden!
Tiedens een verjaordag legden wij de agenda’s naost mekaar: woensdagmiddag 19 november kom ik met ‘Een uurtie Drents’ naor Hieken.

Een liedtie, een verhaoltie en een beetie geschiedenis: op zu’n middag bin ik in mien element. Maor ik was niet allent an ’t woord: de deelnemers an dizze middag beantwoordden een vraoge en mussen zölfs nog an ’t wark. De vraog was: waor ko’j vot en wat preut ie vroeger met joen olders? En met wie praot ie nou nog in joen eigen streektaol?
In Hieken wordt (in tegenstelling tot Roden) nog overwegend plat praot.  De miesten kwamen dan ok uut Drenthe (Hollandscheveld, Hieken, Gouwenbrugge) maor iene kwam oorspronkelijk uut Staphorst en iene uut Grunnen, maor daor praot ze natuurlijk ok een vorm van het Nedersaksisch en dat kan prima naost mekaar. A’j mekaar maor begriept…!
Ien deelnemer preut zölf vloeiend Hiekers, maor heur va was een Fries en heur moe kwam uut Noord Holland!

Verder legde ik  ze een aantal spreekwoorden veur en vreug of ze wussen wat die betiekenden.
Weet ie ’t?
‘Ik bin an de latten’
‘Hij hef de klompen an de kaante zet’
Ok nuumde ik tien typisch Drentse woorden op, zoals bijveurbeeld ‘gaorenklopper’ en ‘rikkepaol ‘* en vreug de deelnemers of ze wussen wat die woorden betiekenden.

Wij zungen met mekaar nog ‘Hier kom ik weg’ van Daniël Lohues en ik las het verhaal over mien avonturen in het Martiniziekenhuus met Willem, Guus en Piet  Nargens beter as thuus , dat ok al ies op dizze website publiceerd is. De middag sleut ik of met een verhaol dat al ies in de ‘Zinnig’ staon hef over mien liefde veur de Catharinakerk die op de Brink in Roden stiet: ‘Bij oons op de Brink‘.

Dizze activiteit heb ik destieds in Roden anbeuden, omdat de streektaol mij nao an het hart lig en ok gistermiddag was weer een mooie gelegenheid um het Drents  positief under de aandacht te brengen. Met mien enthousiasme veur oonze stokolde taol hoop ik dat ik de meinsen der van heb kunnen overtuugen hoe belangriek het is um in het Nedersaksisch met mekaar te blieven praoten.

* Spreekwoord 1: dan bi’j failliet. .
Spreekwoord 2: hij is overleden.
Een gaorenklopper  is een sufferd/onbenullig persoon en een rikkepaol is een paoltie met prikkeldraod um een weiland te umheinen.
Hierbij nog een een link naor de website van RTV Drenthe, daor vin ie een artikel over de herkomst van het woord gaorenklopper; dat was in 2021 ‘het Drentse woord van het jaor’.

Op het blog over zundag 2 november waorin ik de term ‘Allerheiligen’ gebruukte kreeg ik een reactie van Willem, die ik niet geliek publiceerde, maor eem ‘achteruut’ legde.
Willem kreeg een mail met een bedankie veur zien verhaol en ik legde uut dat zien reactie niet bij de Reacties in de kantlijn stun, maar dat ik over dat underwarp graag een apart blog wol schrieven. Vandage dus. Dit is wat Willem mij toestuurde:

As geboren en getogen Midden-Drent, stiet 1 november veur mij veur ‘appelrillen’.  Of dat appelrillen ienig verband holdt met Allerheiligen – ‘Allerhilligen’ op zien Drents’ -, weet ik niet. Verder dan wat klankverwantschap kom ik niet. Maor 1 november, appelrillen, was in ieder geval de dag dat al het fruit dat nog aan de boom hung vogelvrij was voor de schooljeugd. Ondanks dat meer dan de helft van de fruitbomen van Bruntinge in oonze eigen hof stun, deuden wij der volop an met. Oonze overbuurman  haar maor twee appelbomen bij zien boerderij staon, maor an iene daorvan kwamen hiele grote appels; van het formaat hooguut 2 in een kilo en die appels waren slim gewild.

En tot ongenoegen van mien opa was de walneutenboom in oonze hof altied het doelwit van kwaojongens um de leste neuten der uut te kriegen. Dat gebeurde deur met stokken te gooien.  Daoran haar mien opa een ‘glunige’ hekel. In de bome klummen en schudden (rillen) an de takken mug van hum allemaole, maor ‘dat gesmiet met bongels’ veroorzaakte volgens hum teveul schade an de kruun.  Allemaol dierbare jeugdherinnerings.

Tot zover het verhaol van Willem. Hij stelde an ’t ende van de reactie nog een vraoge: ‘Deuden jullie op de Smilde ok an ‘appelrillen’? Of was dat een typisch Midden-Drents gebruuk?’
Gerard en ik weet dat niet: bij oons is het begrip ‘appelrillen’ niet bekend. Misschien bent der nog lezers die hier ervaorings met hebt?

Op de website ‘het oerdorp Orvelte’ vun ik dit stukkie informatie:

Het oude gebruik zegt dat alle fruit dat op 1 november nog in de bomen hangt, vrijelijk mag worden geplukt. Appelrillen noemen ze dat hier. Er zijn altijd boeren die door drukte niet aan de appeloogst zijn toegekomen en de jongelui maar al te graag uit de bomen jagen. Het deert de jongens niet. Het appelrillen wordt er alleen maar spannender van…

Hierbij een link naor die website, ku’j ’t hiele verhaol eem lezen.
Een ander ding wat mij opveul in Willems verhaol was het woord hof. Daormet weu de boomgaard bedoeld die bij de boerderij heurde.
Het huus waoras wij nou in woont hiette toen wij het kochten in 1989 ‘ ’t Olle hof’. In 1959 verkochten Mans en Lammie Keun heur boerderij en een groot diel van heur laand an de gemiente en op het stukkie dat ze zelf heulden bouwden ze in 1960 heur huus. Ze nuumden het ‘ ’t Olle hof’, omdat het stun op de grond waoras vrogger heur boomgaard was, heur ‘hof’.
Dat naambordtie hef tot 2011 op de veurgevel van oons huis zeten.

Dank Willem; mooi verhaol!