Categorie: Streektaol Pagina 1 van 16

Het thema van de Zinnig veur de editie van april was ‘Lachen’.
Daor ku’j van alles bij bedenken; ik schreef een verhaol over de noodzaak van bewegen en wat dat veur mij betiekent. En dat aandere luu soms wat schamper lacht um mien onhandige gehups bij Nederland in Beweging of dat ik wat te lomp bouwd ben veur yoga en pilates. Daorum zette ik boven het verhaol de titel ‘Laot ze maor lachen.’

Een paar weken leden kreeg ik bericht van de redactie van de Zinnig dat mien inzending uutkeuzen was veur publicatie. Wies met!
Gister veul de neie Zinnig op de deurmatte; dan bin ik altied slim beneid.
Waor stiet het? Stiet der ok een plaatie bij?
Wat hebt de aandere schrievers bij dit underwarp bedacht?
Tot mien grote genoegen stiet der een verhaol in over Roelof & Harm; die mucht eigenlijk ok niet ontbreken as het over lachen giet.
Verder kom ie in dizze Zinnig meer te weten over ‘Lachyoga’, dat wordt geven deur Rob Pot uut Hoogeveen en bint der netuurlijk weer mooie columns van Martijje Lubbers, Hans Katerberg en Jessica Bonnema.

Woon ie in de umgeving van Roden? Dan he’j  mien verhaol al kunnen lezen in ‘De Krant’: in febrewaori stun het in de rubriek ‘Moi Noordenveld’.
De titel haar ik veur die column anpast en was ‘Gemak dient de mens?’
Bi’j een vaste lezer van dit blog? Dan komp dit verhaol joe misschien ok wel bekend veur, want over dat bewegen heb ik al ies vaker wat schreven.

Het hiele verhaol is hier te lezen: 2026.02. Laot ze maor lachen
Zin in meer?
Ie kunt lid worden van dit Drentse tiedschrift: het wordt uutgeven deur ‘Huus van de Taol’

Naoschrift:

Op de Taal an taofel-bijienkomst in Noord Slien kwam der in de pauze een vrouw naor mij toe die al zes jaor in Drenthe woonde, maor die oorspronkelijk uut Brabant kwam.
Die haar mien verhaolen allemaol goed kunnen volgen, maor wol mij der wel eem op wiezen dat ik veur de dagelijkse beweging echt niet naor omroep MAX huufde te kieken: op RTV Drenthe is immers Drenthe beweegt samen! Dat een Braobander mij daor nou op mut wiezen…..

Zundag kreeg ik een mail van Johannes.
In het Nederlands, want wij mailt ja nooit in het Drents.
Dit schreef e mij:

Hoi Ada,

Zaterdag waren  we in Mensinge waar we de expositie van Evert Musch* bezochten.
Ik las daar een heel lief gedichtje in het Drents, zie bijlage.
In dat stukje kwam het woord achilling een paar keer voor.
Uit het verband begrijp je wel wat het betekent, maar ken jij daar een Nederlands woord voor?

Groeten, Johannes.

Van het gedicht haar Johannes een foto (eem op klikken veur een vergroting) maakt, de titel was ‘Verlangen’,  maor die is deur het bewarken van de ofbielding  wegvallen.
Eerst maor eem wat over de dichter Harm Koops: die hef een eigen pagina op het Huus van de Taol, hierbij een link naor dat artikel.
Daor stiet o.a. dit:  Zien Drents is zuver en hiel natuurlijk. Aj bedenkt dat ’t mieste wark ontstaon is in de vieftiger jaoren, toen Harm Koops al tien jaor oet Drenthe vort was, dan kuj je verwondern over zien taolgebroek.

En dat verklaort ok geliek het woord achilling in het gedicht: het is een woord dat bijna niet meer gebruukt wordt door luu die nou Drents praot, maor het komp nog wel veur.
Een vorm van dat woord heb ik wel ies heurd bij een aomnd met Roelof & Harm in een conference: ‘Hij wus agil niet dat dat gebeurd was….’
Verder kwam ik het woord nog tegen in een Drents karstverhaoltie, schreven door E.E. Brink uut Rol.
Daorin weur een karstvassie zungen:

O denneboom, jouw sparregruun
stiet hier te pronk in huus en tuun.
In ’t bos veul jij agil niet op
maor nou versierd, een piek in top!
O denneboom, jouw sparregruun
stiet hier te pronk in huus en tuun.

Wo’j ’t hiele verhaol eem lezen? Klik dan hier.

De vertaoling van het woord agil is ‘hielemaol’.
Het komp in het old-Drents is verschillende vormen veur, o.a. as agil, gil, gillijk, aigillies, agillig en dus ook het achilling van Harm Koops.

* In het Museum Havezathe Mensinge in Roden is de tentoonstelling van Evert Musch nog te zien tot 3 mei 2026; daor ku’j dus nog mooi eem hen.
Hierbij een link naor de website van RTV Drenthe met meer informatie over Musch en de tentoonstelling: ‘Hij was verliefd op Drenthe.’

Der gaot jaoren veurbij dat wij hier in Nederland gien sneivlok te zien kriegt en daor bin ik dan altied slim wies met.
De zachte winters die bij een gematigd zeeklimaot heurt staot mij wel an: winter is mien minst favoriete seizoen, ik hol het mieste van de harfst.
Autoruuten krabben as het vreuren hef, gladdigheid op de wegen en as der snei vallen is altied weer het pad um huus toe sneivrij maken: plaog mij niet zo.
Scheuvelen kön ik as kiend al niet goed (zie Scheuvelen) en wintersport: ik moet der niet an denken.
Sneischoeven, dat huufde ik eigenlijk nooit te doen, want dat deur Gerard altied, maor nou die wat in de lappenmand zit stao ik in de kolle de snei van het pad of te schoeven.

Dat ku’j moeilijk de waarde van de dag nuumen, maor toch is het dat het veur mij wel.
Toen wij nog op de Smilde an de vaort woonden gung Gerard ’s mörgens altied hiel vrog hen ’t wark; dan haar e ’t padtie nog niet veegd, dat deur ik dan.
Wat ik mij nog van die tied herinner, is dat ik altijd bekaf was as ik de sneischoever weer in de schure zette.
En de volgende dag haar ik spierpiene in de scholders.

Padtie weer veegd!

Toen was ik eind twintig.
As ik nou mien rondtie um huus daon heb maak ik ok de auto nog eem sneivrij.
Goed gevuul en niet bekaf. En de volgende dag gien spierpien.
Op mien 65e is mien lichamelijke conditie beter as toen ik bijna 30 was.
Zit ik nou alle dagen in sportschoele? Welnee.
Bovenstaond relaas zeg wat over hoe weinig aandacht ik toen besteedde an het doen van oefeningen um soepel te blieven.
Niet.
In mien beleving kreeg ik beweging genog.
En het plezier in sport/gimmestiek was in mien kindertied zo vakkundig de grond in boord, dat ik mij nao het behaolen van mien HAVO-diploma veurnam um nooit, maor dan ok NOOIT vrijwillig an sport te doen. As ze mij toen verteld hadden dat ik nao mien vieftigste alle weken naor een beweegcluppie zöl gaon en dat ik daor as een soort ‘bewegings-jehova’ over zul schrieven, dan haar ik zegd: “Je heur, ja. En ze leefden nog lang en gelukkig.”

Eem trugge naor de winter van 2026: is snei dan allent maor gedoe?
Nee heur! Ik kan arg genieten van de witte wereld en toen de kinder klein waren kön ik mij der netuurlijk niet an onttrekken: sleegie rieden en sneiballen gooien heurt der bij.
Toen oonze oldste 1 jaor was , jannewaori 1988, lag der ok een pak snei. Toen haar ik speciaal veur heur een sneipoppe maakt.
Zij stun der met verstaand bij te kieken; ze kun haost niet bewegen met een dik ski-pak an.
Toen ik eem naor binnen leup um een fototoestel op te halen stun ze te schrowen: “Mammaaaah…!”
Ze vun die vrömde, witte kerel toch wel eng……
’t Is later hielemaol goedkommen met oonze wichter en de snei.

In mei 2024 zat der een groep PKN-gemienteleden  um de taovel in oonze woonkeuken voor de deur mij georganiseerde activiteit ‘Een uurtie Drents’. Iederiene haar € 5,-  betaold veur het goeie doel, namelijk het wark van Father Petru in het dorp Ulmu in Moldavië. Biezunder was dat der naost de Roners ok een gast uut Hieken bij was, Matta, die met heur zuster metkommen was.
“Dat kunt wij in Hieken ok wel ies doen” haar Matta zegt tegen veurzitter van de vrouwenvereniging daor. En laot dat nou mien schoonzus Hennie weden!
Tiedens een verjaordag legden wij de agenda’s naost mekaar: woensdagmiddag 19 november kom ik met ‘Een uurtie Drents’ naor Hieken.

Een liedtie, een verhaoltie en een beetie geschiedenis: op zu’n middag bin ik in mien element. Maor ik was niet allent an ’t woord: de deelnemers an dizze middag beantwoordden een vraoge en mussen zölfs nog an ’t wark. De vraog was: waor ko’j vot en wat preut ie vroeger met joen olders? En met wie praot ie nou nog in joen eigen streektaol?
In Hieken wordt (in tegenstelling tot Roden) nog overwegend plat praot.  De miesten kwamen dan ok uut Drenthe (Hollandscheveld, Hieken, Gouwenbrugge) maor iene kwam oorspronkelijk uut Staphorst en iene uut Grunnen, maor daor praot ze natuurlijk ok een vorm van het Nedersaksisch en dat kan prima naost mekaar. A’j mekaar maor begriept…!
Ien deelnemer preut zölf vloeiend Hiekers, maor heur va was een Fries en heur moe kwam uut Noord Holland!

Verder legde ik  ze een aantal spreekwoorden veur en vreug of ze wussen wat die betiekenden.
Weet ie ’t?
‘Ik bin an de latten’
‘Hij hef de klompen an de kaante zet’
Ok nuumde ik tien typisch Drentse woorden op, zoals bijveurbeeld ‘gaorenklopper’ en ‘rikkepaol ‘* en vreug de deelnemers of ze wussen wat die woorden betiekenden.

Wij zungen met mekaar nog ‘Hier kom ik weg’ van Daniël Lohues en ik las het verhaal over mien avonturen in het Martiniziekenhuus met Willem, Guus en Piet  Nargens beter as thuus , dat ok al ies op dizze website publiceerd is. De middag sleut ik of met een verhaol dat al ies in de ‘Zinnig’ staon hef over mien liefde veur de Catharinakerk die op de Brink in Roden stiet: ‘Bij oons op de Brink‘.

Dizze activiteit heb ik destieds in Roden anbeuden, omdat de streektaol mij nao an het hart lig en ok gistermiddag was weer een mooie gelegenheid um het Drents  positief under de aandacht te brengen. Met mien enthousiasme veur oonze stokolde taol hoop ik dat ik de meinsen der van heb kunnen overtuugen hoe belangriek het is um in het Nedersaksisch met mekaar te blieven praoten.

* Spreekwoord 1: dan bi’j failliet. .
Spreekwoord 2: hij is overleden.
Een gaorenklopper  is een sufferd/onbenullig persoon en een rikkepaol is een paoltie met prikkeldraod um een weiland te umheinen.
Hierbij nog een een link naor de website van RTV Drenthe, daor vin ie een artikel over de herkomst van het woord gaorenklopper; dat was in 2021 ‘het Drentse woord van het jaor’.

Op het blog over zundag 2 november waorin ik de term ‘Allerheiligen’ gebruukte kreeg ik een reactie van Willem, die ik niet geliek publiceerde, maor eem ‘achteruut’ legde.
Willem kreeg een mail met een bedankie veur zien verhaol en ik legde uut dat zien reactie niet bij de Reacties in de kantlijn stun, maar dat ik over dat underwarp graag een apart blog wol schrieven. Vandage dus. Dit is wat Willem mij toestuurde:

As geboren en getogen Midden-Drent, stiet 1 november veur mij veur ‘appelrillen’.  Of dat appelrillen ienig verband holdt met Allerheiligen – ‘Allerhilligen’ op zien Drents’ -, weet ik niet. Verder dan wat klankverwantschap kom ik niet. Maor 1 november, appelrillen, was in ieder geval de dag dat al het fruit dat nog aan de boom hung vogelvrij was voor de schooljeugd. Ondanks dat meer dan de helft van de fruitbomen van Bruntinge in oonze eigen hof stun, deuden wij der volop an met. Oonze overbuurman  haar maor twee appelbomen bij zien boerderij staon, maor an iene daorvan kwamen hiele grote appels; van het formaat hooguut 2 in een kilo en die appels waren slim gewild.

En tot ongenoegen van mien opa was de walneutenboom in oonze hof altied het doelwit van kwaojongens um de leste neuten der uut te kriegen. Dat gebeurde deur met stokken te gooien.  Daoran haar mien opa een ‘glunige’ hekel. In de bome klummen en schudden (rillen) an de takken mug van hum allemaole, maor ‘dat gesmiet met bongels’ veroorzaakte volgens hum teveul schade an de kruun.  Allemaol dierbare jeugdherinnerings.

Tot zover het verhaol van Willem. Hij stelde an ’t ende van de reactie nog een vraoge: ‘Deuden jullie op de Smilde ok an ‘appelrillen’? Of was dat een typisch Midden-Drents gebruuk?’
Gerard en ik weet dat niet: bij oons is het begrip ‘appelrillen’ niet bekend. Misschien bent der nog lezers die hier ervaorings met hebt?

Op de website ‘het oerdorp Orvelte’ vun ik dit stukkie informatie:

Het oude gebruik zegt dat alle fruit dat op 1 november nog in de bomen hangt, vrijelijk mag worden geplukt. Appelrillen noemen ze dat hier. Er zijn altijd boeren die door drukte niet aan de appeloogst zijn toegekomen en de jongelui maar al te graag uit de bomen jagen. Het deert de jongens niet. Het appelrillen wordt er alleen maar spannender van…

Hierbij een link naor die website, ku’j ’t hiele verhaol eem lezen.
Een ander ding wat mij opveul in Willems verhaol was het woord hof. Daormet weu de boomgaard bedoeld die bij de boerderij heurde.
Het huus waoras wij nou in woont hiette toen wij het kochten in 1989 ‘ ’t Olle hof’. In 1959 verkochten Mans en Lammie Keun heur boerderij en een groot diel van heur laand an de gemiente en op het stukkie dat ze zelf heulden bouwden ze in 1960 heur huus. Ze nuumden het ‘ ’t Olle hof’, omdat het stun op de grond waoras vrogger heur boomgaard was, heur ‘hof’.
Dat naambordtie hef tot 2011 op de veurgevel van oons huis zeten.

Dank Willem; mooi verhaol!

In ‘De Krant’ van dizze weke was in de rubriek ‘Moi Noordenveld’ een column van mij opnummen.
Veur de publicatie mus ik daor oonze dochter Frea toestemming veur vraogen, want het verhaoltie giet over heur.
Het gebeurde in 1991 toen wij met oons gezinnegie en mien va en moe in een huusie in Denekamp zaten.

De titel van het stukkie was: ‘Een woordtie over de grens.’
A’j een woordtie over de grens praot, dan ku’j joe in ’t buutenlaand verstaonbaor maken.
Duuts was bij oons thuus een taol die wij al vrog leerden, want mien va en moe keken veul naor de Duutse tillevisie: Der Goldene Schuss van Lou van Burg/Vico Toriani, shows van Peter Frankenfeld en Dieter Thomas Heck en netuurlijk Derrick en Tatort. Verder gungen wij as gezin altied hen Duutssprekende laanden op vekaansie.
Zo leerden mien breur en ik speulenderwies de taol en toen ik hen de MAVO gung was Duuts mien favoriete vak: dat kön ik goed!

Bij oonze kinder gung dat aans: die raakten eerder vertrouwd met het Engels, in oons eigen gezin was Duuts eigenlijk nooit an de orde.
Toen oonze oldste vier jaor was huurden wij met oonze dochters een huussie in Twente veur een körte vekaansie en wij vreugen mien va en moe ok met.
Wij zaten zo dicht bij de Duutse grens, dat wij der lopend hen können.
Midden in het bos was een markering anbracht waor de grens met Duutslaand leup in de vorm van een leeg hekkie.
“As wij nou over dat hekkie stapt, dan bint wij in Duutsland”  zee mien va tegen de kleuter. Hij stapte over dat hekkie en zee: “Jetzt bin ich in Deutschland und ich rede Deutsch”.
Ok ik stapte over het hekkie en zee wat in de trant van: “Ja, ich glaube, ich spreche jetzt auch Deutsch. Komm, wir laden Frea ein auch hier zu kommen”

Mien va  stapte weer trugge over het hekkie en zee: “Kom, wij gaot eem in Duutsland staon. Ku’j ok Duuts praotn”. Hij tilde heur over het hekkie en zette heur op de grond.
Doodstille bleef ze staon.
Ze keek van mien va naor mij; wij praotten undertussen nog aal Duuts.
Zij heul heur lippies stief op mekaar.
En dat was gek, want ze kletste oons normaal gespreuken de oren van de kop.
Wij stapten weer met heur over het hekkie en zeden: “Nou bint we weer in Nederland’.
“Ik ging niks zeggen!” zee oons kuuken under de indruk. “Want anders ging ik ook Duuts praten!”

Ze is nou 38. Ze is taolkundige, is trouwd met een Engelsman en prat vloeiend Engels en Spaans. En jammer genog gien Drents.
“Duuts’ hef ze op schoele leerd en ze redt zöch der met.
Het veurval an de Duutse grens wordt nog vake met een glimlach anhaald.
Want stel je nou veur, dat a’j over de grens stapt……..

In de Zinnig van augustus

Het thema veur de Zinnig van de maond augustus was ‘Zwart/wit’.
Eem dacht ik an een verhaol over salmiak, da’k dat vrogger as kiend zo lekker vun, maor mien inzending gung over hiel wat aans. Lees maor ies:

Inclusief?

As ik foto’s truggekiek uut mien kindertied, dan bint die bijna altied zwart-wit: kleurenfoto’s waren der al wel, moar bij oons thuus kwamen de kleuren der pas bij in de jaoren ’70.
Ok de tillevisieprogramma’s waor wij destieds naor keken kwamen tot oons in griestinten, zoas bijveurbeeld Pipo de Clown en Mamaloe.
Een serie die in mien brein grift stiet.
Netuurlijk weur het op een gegeven moment te kienderachtig, maor wat heb ik geneuten van die serie. Het grappigste vun ik de euliedomme boeven ‘Snuf en Snuitje’. Die ene stötterde een beetje en alhoewel ik dat as kiend ok deu kun ik daor bij de acteur Rudi Falkenhagen (die Snuf speulde) ontzettend um lachen. “M-m-mooie p-parels, f-f-fijne p-p-parels!”

Veurig jaor stun der in interview in de kraante met Marijke Bakker, de vrouw die van 1966 tot 1979  Mamaloe speulde in de serie Pipo de Clown.
Marijke beschreef in het interview de achterliggende gedachte bij de serie Pipo de Clown.
Volgens heur was dat:  (ik citeer): een ijzersterke serie dankzij de universele figuren die een prachtige weerspiegeling geven van de maatschappij. Pipo is onconventioneel. Hij staat voor liefde en licht en voor vrijheid en natuur.  Mamaloe is de vrouw die hem met beide benen op de grond houdt.
De circusdirecteur heet Dikke Deur: een verbastering van het woord ‘directeur’; een man met een groot ego die eigenlijk vooral onmacht uitstraalt. De indiaan Klukkluk is het kind in ons en de boeven Snuf en Snuitje zijn de rommelaars in onze maatschappij. Schrijver Meuldijk slaagde er steeds weer in om mooie, afgeronde verhaaltjes te maken met een kop, een staart en een body.’
Tot zover Marijke.

Dag vogels……. (afbeelding: Wikipedia)

As kiend he’j hielemaol gien notie van een achterliggende gedachte bij zu’n serie. En toen ik kiend was dacht der ok nog gieniene nao over een karikaturale indiaan; zu’n figuur in een jeugdserie zol nou hielemaol niet meer kunnen.
Net as Hiawatha die ok al niet meer in de Donald Duck stiet.
Stereotypering is niet meer van dizze tied. Zwart/wit denken hef plek maakt veur een meer kleurrieke benaodering van de mensen in oonze maatschappij; inclusiviteit is de boodschap.
Dat vin ik een groot goed en dat moe’we koesteren.
Wij ziet nou in Amerika wat der gebeurt a’j de inclusiviteit uut het oge verliest. En dat giet veul verder as een indiaantie uut de Rondbuken-stam dat niet meer in de Donald Duck stiet.
Pipo sprak oons an ’t einde van elke oflevering toe:
“Dag vogels, dag bloemen, dag kinderen…..welterusten!”
Wij hebt het zwart/wit tiedpark al wied achter oons laoten en wij moet oons niet in slaop sussen laoten: iederiene heurt der bij.

Vandage pronk ik met de veren van ’n aander.
Dinsdagmiddag veul ‘De Krant’ op de deurmat en in de rubriek ‘Moi Noordenveld’ stun een column van de hand van mien collega streektaol-schriever Tea Nijnuis.

Ze schreef over de toestand in de wereld: over de oorlogen in Oekraïne en Gaza, de onveurspelbaorheid van wereldleiders Trump en Poetin en de politieke toestand in oons laand. Ze constateert dat wij as inwoners van Noordenveld daor niet zo veul an kunt doen, maor dat wij in oonze eigen umgeving toch een lichtend veurbeeld wezen kunt.
Daorbij schreef ze dizze hartverwarmende tekst:

Wees ies leif

een leive lach
een beetie ontzag
een mooie kaort
een vrundelijk woord
het döt oons zo goud
verzaomel wat moud
en deil een pluumpie oet
of gewoon een groet
even een doem omhoog
een klaaine knipoog
een aarm om je tou
hou is het nou met jou
een simpel gebaor
het is toch zo waor
’t binnen de klaaine dingen
die je dag doun zingen.

Tea schref in heur eigen streektaol, ze woont in Peize en bezigt het Westerkwartiers dat hier in de umgeving praot wordt.
Dat is misschien wel wat aans as de taol waarin ik schrief maor volgens mij ok wel goed te begriepen a’j het Westerkwartiers niet machtig bint.
Tea hef een eigen pagina op de website van ‘Het huus van de taol’, hierbij een link.

Dizze tekst van Tea understreept wat mij betreft wat wij op zundag nou en dan in een preek heurt en wat wij ofgelopen zundag 3 augustus bij ’t eten lazen uut de Bijbelse dagkalender.

Het is in ’t geven da j’ ontvangt
in het liefheffen da j’ bemind wordt 
en in het loslaoten dat je bindt.
(vertaalde tekst van Augustinus van Hippo, 5e eeuw)

De ruumte van joen hart bepaolt de vrijheid van joen leven
De ruumte van joen hart bepaolt de warmte van je huus
Zolang je hart maor vol is he’j wat te geven
an de man en an de vrouw in je wark en bij je thuus.
(vertaalde tekst van Paul van Vliet, 21e eeuw)

Geleuf, hoop en liefde kent een wonderlieke economie: a’j dat deelt wordt het meer.

Dus: wees ies leif!

* Aandermans veren: het ienige wat ik der an daon heb is het umzetten naor een blog en de Nederlaandse teksten uit oons dagboekie vertaolen naor mien streektaol