een alternatief voor 'de waan van de dag'

Categorie: Geschiedenis Pagina 1 van 25

15 november: Rouwborden en grafroof.

Weet je nog dat ik schreef over de grote rouwborden van de familie die op Harstastate woonde in de kerk van Hegebeintum?
In dat blog stelde ik mezelf deze vraag: ‘Nu ik dit zit schrijven vraag ik me af: waar zijn de rouwborden van de familie die op Mensinge in Roden woonden eigenlijk gebleven?
Ze hangen niet in de Catharinakerk, waar sommige familieleden wel begraven liggen.
Ga ik navraag naar doen.’

Bij de presentatie van ‘De tijdscapsule van Van Ewsum‘ zag ik mijn kans schoon en vroeg aan een paar mensen met verstand van zaken of zij antwoord op die vraag hadden. Uit wat zij

Havezathe Mensinge – Roden

vertelden distilleerde ik de volgende antwoorden.
Niemand wist met zekerheid te zeggen of die rouwborden hebben bestaan.
De traditie van rouwborden was in de provincie Drenthe veel minder sterk dan bijvoorbeeld Groningen of Friesland. Ook zijn er veel van dit soort rouwborden verloren gegaan rond 1798, ten tijde van de Bataafse Republiek. Toen werden de adel en de feodale priveleges afgeschaft en zijn in veel kerken de adellijke wapens en rouwborden weggehaald of vernietigd.
Gerrit Schoonman vertelde dat de verhouding tussen de familie die op de Mensinge woonde en het kerkbestuur ernstig verstoord was. Toch werden de adellijke personen nog wel in de kerk begraven: het koor inclusief grafkelders was immers hun eigendom.
Bij één van die bijzettingen liet de familie de grafkelder met opzet open/niet afgewerkt, waardoor het in de kerk erg stonk en er anderhalf jaar geen gebruik kon worden gemaakt van het koor voor het avondmaal.

Nee.
Het is niet waarschijnlijk dat er adellijke rouwborden in de Catharinakerk hebben gehangen.
Mensinge was voor de Van Ewsums meer een zomerverblijf en de familie had de beschikking over meer kerken, zoals de Hypolytuskerk in Middelstum en de kerk in Midwolde waar zich het praalgraf voor Anna van Ewsum bevindt.

Tijdens de rondleiding door de Mensinge ter gelegenheid van de presentatie van de tijdscapsule van Van Ewsum las ik een ander bijzonder verhaal dat was ontdekt en dat ook te maken heeft met begraven in de kerk.

Onno van Ewsum erft de Mensinge van zijn vader Relof, maar Onno sterft kinderloos in 1537.
Zijn weduwe benoemt hij als zijn erfgenaam, maar die erfenis wordt betwist door Beetke van Rasquert, de weduwe van de oudere broer van Onno, Wigbold.
Beetke vond dat haar kinderen recht hadden op de havezathe in Roden. Ze erkende het testament van haar zwager niet en misgunde haar schoonzus de Mensinge.
Haar zonen Johan en Hidde stalen het opgebaarde lichaam van Onno brutaalweg uit de kerk van Roden.
Ze laadden het riekende lijk op een wagen, vervoerden het naar Middelstum en begroeven het daar; ‘de aanwezigen moesten welriekende kruiden in hun neus stoppen….’
Na de bijzetting liet Beetke gelijk van de kansel afkondigen dat de familie Van Ewsum Onno’s testament als ongeldig verwierp en zijn goederen naar zichzelf toe trok.

Lekker stel.
Je zal zo’n schoonzus hebben….

Reageren

11 november: Gastblog Gerrit Alssema – Even terug in de tijd met ‘Het noorden in woord en beeld’.

Vandaag een gastblog van Gerrit Alssema; die heb je als lezer van dit blog al eens voorbij zien komen.
Niet? Lees dan ‘Hier stonden ze…‘ uit juli 2025.
Van Essina kreeg ik deze zomer vier reproducties van ‘Het Noorden in woord en beeld’ met heel veel oude foto’s van de stad Groningen.
Die had ik naar Gerrit gebracht om even in te zien: “Dit vind jij vast ook leuk!”
Dit zegt Gerrit er zelf over:

Soms komt er zomaar iets bijzonders op je pad. Iets waarvan je meteen weet: dit wil ik niet aan me voorbij laten gaan.
Zo werd ik onlangs door Ada benaderd met de vraag of ik vier oude weekbladen van Het Noorden in woord en beeld wilde inzien. Nu hebben wij beide een passie voor het oude Groningen een grote liefde voor alles wat met de geschiedenis van deze mooie stad te maken heeft. Dus over het antwoord hoefde ik niet lang na te denken.

Het gaat om vier speciale uitgaven uit 1978, met reproducties van pagina’s uit het Geïllustreerde Familie Weekblad voor Groningen en Noord-Drenthe: Het Noorden in woord en beeld.
Eenmaal in mijn handen kon ik het natuurlijk niet laten om meteen alle vier de uitgaven door te bladeren.
Wat een genot! Oude kiekjes van de stad Groningen, bekende straten, pleinen en gebouwen, maar dan in een heel ander tijdsgewricht.
Je herkent de plekken, maar tegelijkertijd zie je een wereld die allang verdwenen is. Juist dat maakt zulke oude beelden voor mij zo bijzonder.

Mijn aandacht bleef al snel hangen bij een voorpagina met een prachtige winterse voorstelling. (klik op de afbeelding voor een vergroting)
Onder de illustratie stond de volgende tekst:
“Naar een oude tekening in ’t Museum. Een wintergezicht uit den verre ouden tijd: schaatsen rijden op de breede grachten, vlak aan de voet van ’t Kleine Poortje.”
En dan volgt een beschrijving die mij misschien nog wel meer raakte:
“De kleeding veranderde, maar de zwier en de zwaai bleef; ook de baanveger en het tafeltje met zoete, warme ‘zoopjes’ hielden stand, al is van de Poort geen steen meer over. En …. de Martini overschouwt ook nu nog het steeds wisselende geheel!”

Wat een heerlijke manier van schrijven.
Je ziet het tafereel bijna voor je.
De schaatsers die over het ijs zwieren, de baanveger die zijn werk doet en ergens langs de kant een warm drankje om de kou te verdrijven. Het Groningen van lang geleden komt even tot leven.

Maar vooral die laatste zin bleef bij mij hangen. De stad verandert voortdurend. Poorten verdwijnen, grachten krijgen een andere bestemming en generaties komen en gaan. Toch zijn er herkenningspunten die de eeuwen lijken te trotseren. Zoals onze Martinitoren, die nog altijd over de stad uitkijkt.
Misschien is dat wel precies waarom oude foto’s, tekeningen en verhalen mij zo aanspreken. Ze laten zien hoeveel er veranderd is, maar ook hoeveel er eigenlijk hetzelfde bleef. Achter iedere afbeelding schuilt een verhaal, en achter ieder verhaal een stukje Groningen.

En te bedenken dat dit nog maar de eerste voorpagina was die mijn aandacht trok. Er valt in deze vier bijzondere uitgaven nog heel wat te ontdekken.
Mijn dank aan Ada én Essina, die deze kleine tijdreis mogelijk maakten.
Want soms hoef je helemaal niet ver weg om even terug te gaan in de tijd. Een paar oude weekbladen zijn al voldoende.

Reageren

14 oktober: Tijdcapsule.

De meneer op de afbeelding hiernaast heet Johan.
Hij en zijn archief staan centraal in een tentoonstelling die gisteren is geopend in Museum Havezathe Mensinge Roden en daar was ik bij.

Hoe kwam ik daar terecht?
Wij kregen als vrijwilligers/gidsen van de Catharinakerk een uitnodiging voor het evenement ‘Tijdcapsule Van Ewsum’.
Dat is een project dat enige tijd geleden door de Groninger Archieven is gestart.
Bij de aankondiging stond dit interessante verhaal:

In 1893 wordt op de zolder van het stadhuis in Groningen een oude kist ontdekt, gevuld met archiefstukken van de familie Van Ewsum.
Deze kist blijkt na de dood van Johan van Ewsum in 1570  niet geopend te zijn geweest en was na drie eeuwen dus een soort tijdscapsule geworden.
Sinds de vondst is er weinig met de inhoud gedaan, mede door het moeilijk leesbare schrift.
Om de inhoud van de kist toegankelijk te maken voor onderzoek hebben de Groninger Archieven daarom het project ‘Tijdscapsule van Ewsum’ gestart, waarin vrijwilligers en AI-tekstherkennings-software de documenten ontcijferen.

De familie Van Ewsum had een borg in Middelstum, maar was ook 235 jaar eigenaar van huis Mensinge in Roden: in 1485 kocht Onno van Ewsum die havezathe  als zomerverblijf. Naar aanleiding van dit project wilde men samen met Havezathe Mensinge een evenement organiseren en omdat de van Ewsums in het verleden ook nauwe banden hadden met de Catharinakerk wilde men dit graag in de Catharinakerk organiseren.

We zaten om 13.00 uur met zo’n 70 man in de kerk.
Na de introductie konden we genieten van een lezing van Redmer Alma (Nederlandse historicus, genealoog en archivaris, gespecialiseerd in de regionale geschiedenis).
Hij vertelde ons over ‘de kist van Johan’ en over de vele vrijwilligers die met engelengeduld het moeilijke handschrift uit de 16e eeuw hebben ontcijferd.
Wat zat er in die kist? Persoonlijke stukken van de familie van Ewsum, zoals een ridderdiploma uit 1555 van Johan van Ewsum (geslagen door Filips II), historische correspondentie, aantekeningen over tactische militaire strategieën, maar ook minnedichten/liefdesbrieven, bladmuziek, oude recepten tegen ziektes en ongemakken, maar ook dagelijkse dingen zoals pachtcontracten en aankooplijsten.

Gistermiddag werd het resultaat van het project gepresenteerd en dat doet men met een tentoonstelling over de mooiste vondsten uit het archief.
Die ontdekkingen worden gepresenteerd in Mensinge* en wij mochten alvast een kijkje nemen.
Als voorbeeld een foto van de keukentafel: je ziet een boodschappenlijst in het 16e eeuwse handschrift, daarnaast ligt een vertaling en daarboven wordt achtergrondinformatie gegeven.
Daarna konden we in de Catharinakerk luisteren naar Gerrit Schoonman, één van onze gidsen, die vertelde over de relatie van de familie Van Ewsum met de kerk. Een verstoorde relatie, hoorden wij gistermiddag, want de katholieke familie bleef na de reformatie het katholicisme trouw.
Nou heb ik toch al 8 jaar toeristendienst gedaan in deze kerk en toch hoorde ik weer allemaal nieuwe informatie!

Hierbij een link naar RTV Drenthe: een nieuwsbericht over deze tentoonstelling én een filmpje met mooie beelden!

*Je leest alles over deze tentoonstelling ‘Macht, drama en alledaagse dingen’ op de website van Museum Havezathe Mensinge Roden.

 

Reageren

3 oktober: Een dagje geschiedenis (4) – De heilige.

Eigenlijk ging de hele geschiedenis-dag van Cor en mij op aan Hegebeintum: de terp, de kerk en de state.
Het was al 15.30 uur toen wij weer in de auto stapten, maar we wilden eigenlijk ook nog naar Dokkum.
Mijn vader deed aan stamboomonderzoek en Cor is daar zeer in geïnteresseerd.
De familie Vrieswijk komt oorspronkelijk uit de buurt van Damwoude (dat ligt pal onder Dokkum) en Cor vindt het een bijzonder idee dat onze voorvaderen misschien Bonifatius wel hebben vermoord in 754, dus die wilde met mij naar de bron van Bonifatius en de bijbehorende kapel.

We vonden eerst de Bonifatiusbron: een zoetwaterbron die pelgrims uit veel landen trekt. Het water zou een geneeskrachtige werking hebben.
Naast die bron staat een beeld van de onfortuinlijke heilige; hij houdt de bijbel boven zijn hoofd.
Volgens de legende heeft Bonifatius nog geprobeerd om zich hiermee te verdedigen.
Bij die bron is later een kapel gebouwd en er is een processiepark met kruiswegstaties aangelegd. Daar in dat park vonden wij nog een ander standbeeld: het was Titus Brandsma, één van de initiatiefnemers voor de bouw van dit pelgrimsoord in 1934. Brandsma overleed in 1942 in het concentratiekamp Dachau; hij is in 2022 heilig verklaard.

Wij wilden ook graag in de kapel kijken, maar die was gesloten in verband met een uitvaart.
Jammer ja.
Cor was hier al eens eerder geweest en toen was de kapel ook al dicht.
Dan maar even een mini-picknick bij de bron in de schaduw van grote bomen: een blikje drinken en zakje chips.
Daarna maakten we een wandeling in het park langs de kruiswegstaties; we zochten bij iedere statie op wat er werd uitgebeeld: Jezus neemt zijn kruis op, Jezus valt …..14 waren er in totaal.
“Zullen we nu naar huis?” en toen….. ging de deur van de kapel open en kwam er iemand naar buiten.
“Mogen wij misschien nog even naar binnen?”
Het mocht.
De deur naar de Titus Brandsma-kapel werd zelfs nog even voor ons opengezet.
De kapel is heel groot; er kunnen zo’n 1500 mensen in.
In het midden is er geen dak en kijk je zo naar de hemel.
Langs de linkerwand vind je informatie borden die je alles vertellen over het leven en het werk van Bonifatius, langs de rechterwand kom je alles te weten over Titus Brandsma.

Op de terugweg reden we nog even door Damwoude.
“Hier is het allemaal begonnen….”
1126 jaar na de moord op Bonifatius is onze (bet)overgrootvader Kornelis Vrieswijk is in 1875 geboren in Dantumawoude; hij werd schipper en overleed op hoge leeftijd in Dedemsvaart.
De achterkleindochter en de achter-achterkleinzoon van deze man die in 2026 door Damwoude rijden hebben geen idee meer waar ‘ouwe opa’ geboren is of waar de familie überhaupt woonde.
Mocht men ons ooit bevragen over de dood Bonifatius: wij ontkennen alles.

Je leest meer over Bonifatius, Titus Brandsma én de kapel op deze website: Bonifatiuskapel.

Over ons dagje geschiedenis heb ik 4 blogs geschreven.
Onderaan deel 1 – De terp vind je een overzicht.

Reageren

22 september: Een dagje geschiedenis (3) – De state.

Op 14 augustus las je dat neef Cor en ik de terp van Hegebeintum bezochten en op 7  september vertelde ik over ons bezoek aan het kerkje op de terp.
De laatste regels van dat blog waren:

Toen we terugliepen zagen we nergens die borg; bordjes wezen naar een bos even verderop.
Met de megalomane rouwborden nog op ons netvlies verwachtten we zoiets als Verhildersum of  de Menkemaborg.
Wordt vervolgd.

Harsta State 1722 – Afbeelding: Wikipedia

Die grandeur heeft het vroeger wel gehad. Het gebouw wordt voor het eerst genoemd in 1511, toen ene Rummert oppe Harst up Hersma State genoemd werd in het register van aanbreng van Hogebeintum.
Rechts zie je een afbeelding van hoe het er in de 18e eeuw uit zag: toen was de Harsta State aanzienlijk groter dan nu en bezat een zijvleugel en een verdieping.
In 1843 werd in opdracht van de toenmalige eigenaar het gebouw verlaagd en gepleisterd; ook werd de zijvleugel vervangen en kreeg de state zijn huidige vorm.
Tegenwoordig is het een mooi, groot huis met een gracht er omheen, maar het past qua volume en uitstraling niet meer bij de rouwborden die we in de kerk hadden gezien.

De gids nam ons mee naar binnen.
Het huis wordt tegenwoordig verhuurd als vakantiehuis; als museumbezoeker mag je alleen in de hal en in de salon kijken.
Die ‘grote zaal’ bevindt zich midden in het huis; in die salon werden vroeger de gasten ontvangen.
We mochten zelfs gewoon aan de tafel plaatsnemen; je waant je er in de 19e eeuw.
Eén van de kasten in de kamer geeft een mooi historisch overzicht: iedere plank heeft een jaartal en er worden kaartjes, portretten en attributen tentoongesteld. Meer informatie over deze Friese state vindt je hier.

Leuk weetje: in de avonduren wordt de zaal gebruikt als grote woonkamer van het vakantiehuis.
Wil je het ook een keer huren en een paar dagen  op stand in de 19e eeuw wonen?
Kijk dan op deze website.

Naast de state ligt de Harsta Hoeve: een stelpboerderij die tegenwoordig dienst doet als groepsaccomodatie.
Achter de boerderij ligt een unieke, monumentale hoogstamboomgaard uit 1860 en een mooie siertuin met bijzondere stinzenplanten; Cor en ik maakten nog een wandeling over de kronkelige tuinpaden.

Als je echt alles wilt weten over de state en haar geschiedenis, dan verwijs ik je naar de website ‘Stinsen in Friesland’.
Op deze pagina op die site lees je alles over de families die er gewoond hebben en wat er in de loop van de eeuwen met het gebouw is gebeurd.

Over ons dagje geschiedenis heb ik 4 blogs geschreven.
Onderaan deel 1 – De terp vind je een overzicht.

Reageren

19 september: Het vlot van de Médusa

Door Remmelt Booy, die iedere maand een gastblog verzorgt op deze website krijg ik (meer dan vroeger) iets mee van schilderijen en van schilderkunst op zich.
Hij stuurt mij een foto van een schilderij en zijn verhaal daarbij, ik zoek of ik nog meer informatie over schilder of het werk kan vinden en samen maken we er zo een leuk blog van.
Vandaag een blog over een wereldberoemd schilderij dat Remmelt nooit in handen heeft gehad.

Het vlot van de Médusa. Afbeelding: website Kunstvensters.

Begin juli las ik op een scheurkalenderblaadje een verhaal over het schilderij ‘Het vlot van de Médusa’ van Theordore Géricault.
Dat is gebaseerd op een stukje Franse geschiedenis dat op de achterkant werd verteld.

In 1819 maakte de Franse schilder Theodore Géricault het schilderij het vlot van Medusa dat tegenwoordig in het Louvre hangt. Het is een van de bekendste schilderijen uit de Franse romantiek en vertelt over de schipbreuk van het Franse schip Medusa. Dit fregat was in juni 1816 naar Senegal vertrokken om daar de Franse koloniale macht te herstellen.
Op 2 juli liep het schip vast op een zandbank voor de kust van Mauretanië. De opvarenden besloten om de ongeveer 100 km tot de Afrikaanse kust af te leggen in reddingsboten. Er was alleen niet genoeg plek voor de gehele bemanning daarom werd er in allerijl een vlot gebouwd voor de ongeveer 150 bemanningsleden die niet op de boot pasten.

Het vlot dreef al snel weg van de rest van de groep en bleef eenzaam over de oceaan dobberen. In de tijd dat het stuurloos ronddreef overleden velen aan honger en uitputting of sprongen uit wanhoop overboord; uiteindelijk werd zelfs overgegaan op kannibalisme.
Van de ongeveer 150 opvarenden waren er aan het eind nog maar 15 over.
Na 2 weken werden ze bij toeval gered door een ander Frans schip. Géricault beeldt het moment af dat de opvarenden het schip aan de horizon zien.
De schipbreuk en de daarop volgende malaise werden een internationaal schandaal. Er kwam vooral veel kritiek op de incompetentie van kapitein Hugues Duroy de Chaumareys. Deze was door koning Lodewijk de 18e op grond van zijn adellijke afkomst aangesteld als kapitein van het schip, hoewel hij weinig zeil ervaring had.

Nou. Wat weer een verhaal!
Ben je net als ik nu ook nieuwsgierig naar meer achtergronden?
Een interessant maar ook wel macaber artikel vond ik op de website ‘Kunstvensters’.
Daarin wordt verteld hoe de schilder te werk ging bij het schilderen van dit beroemde werk onder de veelzeggende titel ‘Géricault ging over lijken voor het vlot van de Medusa 
Het werk baarde destijds veel opzien, maar het kreeg ook veel kritiek.

In dit artikel op de website Historiek lees je alles over de historische achtergronden van dit verhaal.
Daar vind je zelfs een trailer van de film ‘De schipbreuk van de Méduse’ uit 2015, waarin het schilderij een hoofdrol speelt.

Tegenwoordig is dit werk van Géricault één van de topstukken in het Louvre in Parijs: het is 5 meter hoog en 7½ meter breed.

Reageren

7 september: Een dagje geschiedenis (2) – De kerk

Vandaag het vervolg van de dag in Noord Friesland met Cor. Na het informatiecentrum op de terp Hogebeintum liepen we met de gids naar de terp voor een bezoek aan de kerk.
We liepen eerst even naar de achtertuin van de oude pastorie, van daaruit had je een mooi uitzicht: in de verte zagen we Ferwerd, Blije en Holwerd liggen.
Het was die dag heel warm (meer dan 30 graden), maar we konden steeds ergens in de schaduw staan, terwijl de gids ons van alles vertelde.
In de kerk was het ook heerlijk koel!
De kerk* is gebouwd in de 12e eeuw en het eerste dat opvalt als je binnenkomt zijn de werkelijk enorme rouwborden die in de kerk hangen.

Een rouwbord is een houten herdenkingsbord dat werd gemaakt als een bewoner van een adellijke borg kwam te overlijden.
Op zo’n bord staat de naam, de titel en het familiewapen van overledene en natuurlijk de geboorte- en sterfdatum.
De eerste, nog niet kleurig beschilderde versie van het bord werd op de gevel van de borg gehangen en meegedragen in de rouwstoet.
Na de plechtigheid werd het bord ‘ingekleurd’ en als het af was kwam het in de kerk te hangen waarin de overledene was begraven, meestal in de familiegrafkelder.
Nu ik dit zit schrijven vraag ik me af: waar zijn de rouwborden van de familie die op Mensinge in Roden woonden eigenlijk gebleven?
Ze hangen niet in de Catharinakerk, waar de families wel begraven liggen.
Ga ik navraag naar doen.
Wordt hopelijk vervolgd.
P.S.: deze vraag wordt beantwoord op 15 november: hierbij een link.

Terug naar het kerkje op de terp: de meeste rouwborden waren groot en overweldigend; het oudste bord is van 1689, het jongste van 1906.
Het was veel te veel voor zo’n klein kerkje.
De gids zei daarover: “Wie betaalt, bepaalt”.
Ook een groot deel van het koor werd in beslag genomen door de adel: er stond een herengestoelte tegen de achtermuur en op de vloer lagen twee gigantische en rijk gedecoreerde dekstenen die de plaats van de grafkelder markeerden.
De kerk wordt nog 1x in de maand gebruikt voor een Friese dienst: wij waren van harte welkom.
Goed idee, doen we niet.
Drenten spreken geen Fries 😉

De gids was benieuwd of wij ook hadden ingetekend voor een rondleiding op de Harsta-state, waar de families van de rouwborden hadden gewoond.
Nee, eigenlijk niet. Maar Cor en ik waren wel nieuwsgierig geworden naar die state en besloten ter plekke dat we dat we dat alsnog gingen doen.
Tijdens een rondje om de kerk hoorden we nog wat bijzonderheden over het oude kerkhof en daarna ging we eerst lunchen.
Toen we terugliepen zagen we nergens die borg; bordjes wezen naar een bos even verderop.
Met de megalomane rouwborden nog op ons netvlies verwachtten we zoiets als Verhildersum of  de Menkemaborg.
Wordt vervolgd.

* Wil je meer weten over deze Friese kerk?
Op de website ‘Alde Fryske Tsjerken’ staat dit artikel met informatie, foto’s en filmpjes.

Over ons dagje geschiedenis heb ik 4 blogs geschreven.
Onderaan deel 1 – De terp vind je een overzicht.

Reageren

14 augustus: Een dagje geschiedenis (1) – De terp

Een dagje geschiedenis: daar had neef Cor nog wel een keer zin in.
Hij wilde mij graag meenemen naar noord-Friesland: daar bevindt zich het terpdorp Hogebeintum.
Als het nog een keer zegt ben je er al voorbij, want het heeft maar 80 inwoners, maar het valt wél op.
Het dorpje ligt namelijk op de hoogste terp van Nederland; die is maar liefst 8.80 meter hoog.

In eerste instantie zouden we alleen het informatiecentrum over de terp en met een gids de oude kerk bezoeken.
We begonnen met de permanente expositie in het Archeologisch Steunpunt: die tentoonstelling vertelt het verhaal van het terpenlandschap van Friesland.
Daar zagen we iets bijzonders.
Al enkele jaren merkte de Stichting Alde Fryske Tsjerken, (eigenaar van de kerk van Hegebeintum) dat de terpbodem onder de kerktoren begon te verzakken.
Als er niets zou worden gedaan zouden toren en kerk zware schade oplopen, misschien wel instorten.

De fascinerende boorkern

Om verdere verzakking te voorkomen werd er een betonnen plateau onder de toren geplaats. Bij die werkzaamheden werd bodemonderzoek gedaan en er werden 3 grondboringen uitgevoerd.
Dat leverde een schat aan informatie op vanaf het eerste ontstaan van de terp op een kwelderwal tot aan onze tijd.
Die 12 meter boorkern wordt in het informatiecentrum tentoongesteld; de aardlagen die te zien zijn gaan veel verder terug dan onze jaartelling.
Gefascineerd stonden we de boorkern stukje voor stukje te bekijken. Boven de aardlagen stond een tijdlijn. Sta je oog in oog met een stukje aarde van meer dan 2000 jaar oud…..
Op de website Geographix vond ik het artikel ‘Hegebeintum doorboord‘ met heel veel foto’s en informatie, waar laag voor laag wordt besproken.

Op de expositie was ook een wand ingericht met artikelen en foto’s van de afgravingen van de terpen.
Vandeweek schreef ik al dat de wierde van Warffum nog helemaal intact was: de terp van Hegebeintum is bijna helemaal afgegraven.

Skeletdelen van een vrouw met een armband met o.a. barnstenen kralen.

Vanaf 1840 werden terpen/wierden op grote schaal afgegraven: de aarde diende als meststof en bodemverbeteraar.
Meer dan de helft van de terpen/wierden is in deze periode geheel en gedeeltelijk verdwenen.
Door introductie van kunstmest in de dertiger jaren van de vorige eeuw nam de vraag naar terpaarde snel af.
Daarnaast kregen wetenschappers (denk aan Van Giffen) en natuurbeschermers steeds meer invloed.
Het besef groeide dat de bodemarchieven uniek waren en behouden moesten blijven, waarna de commerciële afgravingen definitief stopten.
Op een fotowand werd aandacht gevraagd voor de arbeiders die met een schep en kruiwagens het zware werk moesten doen.
Op de website Industriespoor kun  je in het artikel Terpafgravingen meer lezen over dit onderwerp.

De terp was al rond 500 jaar voor Christus bewoond; tijdens de afgraving werden resten van een vroeg-middeleeuws grafveld aangetroffen.
Die hebben veel informatie opgeleverd over de manier van begraven, de bijbehorende rituelen en grafgiften.
Een deel daarvan was te bezichtigen in de vitrines van het informatiecentrum. (website Terp Hegebeintum)
Wij waren nog niet uitgekeken toen we al werden opgehaald door de gids: tijd voor een wandeling naar de terp en een bezoek aan de kerk.
Wordt vervolgd dus.

Andere delen in deze serie

2. De kerk – 7 september
3. De state. – 22 september
4. De heilige – 3 oktober

Reageren

11 augustus: Van wierde naar wierde (2) – Wakers, slapers en een ossengang.

Na Onderdendam fietsten we naar Warffum: de grootste wierde van Nederland.
En die wierde is nog helemaal intact!
In de 19e en 20e eeuw zijn heel veel wierden geheel of gedeeltelijk afgegraven; die grond werd namelijk gebruikt voor bemesting en structuurverbetering in zand- en veengebieden.
Maar de wierde van Warffum was toen al helemaal bebouwd, dus er viel niets af te graven.
Een mooi dorp om doorheen te fietsen; smalle straatjes met veel oude gebouwen.
De fietsknooppunten leidden ons niet langs de kerk, maar daar wilde ik wel even langs.
We konden daar niet in, maar we ontdekten wel het Openluchtmuseum Hogeland, dat staat vlak bij de kerk.
Dat is wel even iets om te onthouden: gaan we nog eens heen.

Tot Warffum hadden we steeds naast kanalen met bomen langs de weg gefietst, na Warffum werd het kaler.
Het leek zelfs wel of het daar ook harder waaide: we waren op weg naar Noordpolderzijl.
Voor we daar waren passeerden we de ‘slaperdijk’: dat is een soort reserve-dijk bij de Waddenzeedijk. Het is de oude, Provinciale zeedijk die in 1718 is gebouwd. Op de foto links zie je die slaperdijk op de achtergrond. (klik op de foto voor een vergroting).
Die Noordpolder ten noorden van Warffum is 200 jaar geleden ontstaan. In 1811 werd een 13 kilometer lange zeedijk aangelegd; zo ontstond 2.200 ha vruchtbare landbouwgrond en zo werd de oude provinciale zeedijk uit 1718 een slaperdijk.
Voordat we de weg naar Noordpolderzijl opfietsten zagen we een mooi kunstwerk, een schone slaapster. Het is een kunstwerk in het kader van Kunst in het landschap.
We fietsten de dijk op en keken uit over het wad en de kleine vissershaven.
Voor een impressie verwijs ik naar dit artikel op de website Visit Groningen.
En het was druk daar bovenop de dijk; wat een bijzondere plek om even bij stil te staan.

Het laatste deel van de route voerde ons eerst naar Usquert. Op een trapje van de oude kerk zochten we de schaduw op en hielden onze 2e picknickpauze; over de kerk en ‘Het wonder van Usquert’ zal ik in een volgend blog meer vertellen. Toen we naar Kantens fietsten lag rechts van ons een dorpje dat me ergens bekend voorkwam. “Hier hebben we toch al eens gewandeld?”, maar ik kon zo niet bedenken wanneer dat was geweest.
Eenmaal thuis zocht ik op hoe dat dorpje heette; het was Rottum. Natuurlijk. Daar hebben wij in 2021 de expositie van Pieky Doornbos gezien, toen was het winter. Het blog dat ik daar over schreef vind je hier: Rottum en de Mixed Media.

In Kantens stapten we ook even weer van de fiets af voor een rondje om de kerk, die jammer genoeg niet open was.
Dit dorp heeft nog een ossengang: dat is een soort rondweg die vroeger de voet van een wierde omsloot en werd gebruikt om met het vee naar het eigen huis te lopen.
Eenmaal weer in Middelstum bedachten we: hier gaan we nog eens naar toe.
Dan gaan we de wandelroute ‘Ommetje Middelstum‘ lopen.
Dan kan ik dan doen waar we zondag niet aan toe kwamen: de kerk bezoeken én het poortgebouw van de Asingaborg.

Reageren

1 augustus: Callingen in den Oge.

Van nature vraag ik me altijd van alles af. Aan het Noordzeestrand bedacht ik: “Waarom heet het eigenlijk Callantsoog? Zou het ook een eiland geweest zijn?”
Ja dus.
Maar heel lang geleden.
Op oude kaarten uit het jaar 1000 wordt een grote kuststreek die liep van Texel naar Schoorl Kallinge genoemd.
De kustlijn lag toen 3 kilometer buiten de huidige kustlijn; het bestond uit oude duinen, strandwallen en duinvalleien.
De stijging van de zeespiegel en de sterke stromingen in dat deel van de Noordzee zijn de oorzaak van het verdwijnen van grote delen van het gebied van Kallinge.

Door verschillende stormvloeden (o.a. in 1170 en 1196) werd de strandwal op twee plaatsen doorbroken; zo ontstond een eiland, ook wel oog genoemd.
Kallinge werd nu Callingen in den Oge genoemd. Het gebied werd door afslag steeds kleiner en het eerste dorp Kallinge is helemaal in de zee verdwenen.
Een tweede nederzetting moest worden verplaatst nadat deze ook door de zee werd overspoeld.
Het huidige Callantsoog is ontstaan na de Allerheiligenvloed in 1570. Die stormvloed had de oude nederzetting op het eiland ’t Oghe verwoest. Een deel van de bevolking voegde zich bij de Watergeuzen en ongeveer 150 personen vluchtten naar de buurtschapje Sevenhuysen in een duinvallei. Hier werd een nieuwe nederzetting gesticht, Callensoog. In 1580 begon men met de bouw van een kerk, waarvoor de stenen van de kerk uit het oude dorp werden gebruikt. Zodoende heeft de kerk een klok uit 1491.
Al zoekend vond ik de op de website van ‘Het Zijper-museum in Schagerbrug ‘de Canon van Zijpe’ : daar vind je informatie over de hele geschiedenis van dat gebied van 2600 voor Christus tot het jaar 2000.
Als we weer voor een korte vakantie naar Noord Holland gaan, ga ik dit museum opzoeken!

Op donderdag 30 juli maakten we een fietstocht door het gebied onder Callantsoog.
Van te voren stippelden we met fietsknooppunten een route van zo’n 30 kilometer uit.
In de duinen vlakbij Petten kwamen we langs een strandopgang: voor een kop koffie en een strandwandeling zochten we het paviljoen ‘Zee&Zo’ op.
Daar was het zo’n stuk rustiger dan in Callantsoog de vorige dag!

De knooppunten brachten ons door kleine plaatsjes als Burgervlotbrug en Burgerbrug, maar ook dorpjes met verschillende uitgangen van Sint Maarten: – Zee, – Brug en -Vlotbrug. We fietsten ook nog stukje over de West-Friese Westfriese Omringdijk; die beschermt de Westfriezen al sinds de 13e eeuw tegen water en verbindt verschillende gemeenten en landschappen, ieder deel met een eigen karakter.
Valt ook weer van alles over te vertellen: het was in ieder geval prachtig om er over heen te fietsen.
Meer weten? Hierbij een link naar de website van de Provincie Noord-Holland  over de WestFriese Omringdijk 

Wat een mooie en afwisselende route!
En wát een andere omgeving dan bij ons in Drenthe.
Op de afbeelding zie je de Grote Sloot bij Schagerbrug waar we langs mooie, oude huizen fietsten. En molens!

Reageren

Pagina 1 van 25

Mogelijk gemaakt door WordPress & Thema door Anders Norén