Over onze fietstocht op zondagmiddag 9 augustus schreef ik al twee blogs*, maar ik schreef nog niet over de kerken die we onderweg tegenkwamen.
De eerste kerk die open was stond in Westerwijtwerd.
Wat mij als eerste opviel waren de mooie gewelven boven het orgel.
Als ik iets wil weten over zo’n oude kerk, dan zoek ik dat altijd op in het boek dat ik kreeg van Jacquelien waarin alle Groninger en Drentse kerken staan beschreven.
Daarin las ik dat ‘de gewelfssegmenten decoratief beschilderd zijn in een veelheid aan imitatie-metselmozaïek: kepervormen met en zonder klezoren, vlechtwerk  en ruit- en wafelpatronen.‘
Het orgel lijkt imposant, maar het is een ‘loos’ front, er staat geen orgel achter.
Het tweede aspect dat ik bijzonder vond was een primitieve muurschildering.
Later las ik dat die schildering dateert uit de 14e eeuw: het zijn kampvechters. Die vechtersbazen moeten gezien worden als de strijd tussen goed en kwaad.
De kerk wordt niet meer gebruikt voor kerkdiensten.
Dat is ook goed te zien aan de collectezakken…… de spinnenwebben groeiden er over heen!

De tweede kerk die open was was die in Usquert.
Naast de kerk stond een kunstwerk, waarop twee mensen te zien waren en een paard.
Daaronder stond: “En Liudger deed Bernlef zien”
Bernlef ken ik alleen van de aangepaste woonvorm binnen Lentis (nu Dignis) en ik ken de schrijver J. Bernlef, die het boek ‘Hersenschimmen’ schreef. Maar dat was een pseudoniem, zijn echt naam was Hendrik Jan Marsman.
De Bernlef die op het kunstwerk in Usquert staat was een blinde  zanger-dichter die leefde rond 785; hij trok met zijn harp in de regio rond en zong over de belevenissen en de dappere daden van zijn voorgeslacht.
Een middeleeuwse legende vertelt dat Bernlef van zijn blindheid werd genezen door de apostel Liudger: het wonder van Usquert!
Dat zou gebeurd zijn bij het dorpje Rottum op de wierde Helwerd.
Toen hij was genezen leerde hij van Liudger psalmen spelen op zijn harp.
Wil het uitgebreide verhaal én de achtergronden lezen, lees dan dit artikel op de website ‘Verhalen van Groningen.
De kerk in Usquert maakt onderdeel uit van ‘Het Ziltepad: dat is een pelgrimstocht langs de ruige rand van het Noorden.
De route loopt van de kop van Noord Holland van Den Helder naar het Groningse Termunten. Van de 15 etappes liggen er 6 in Groningen.
Je kunt de etappes fietsen of lopen; in de kerken kun je een stempel in je Ziltepad-boekje krijgen. Meer weten? Hierbij een link naar de website. 

Die maandag kwam ik Dini tegen bij de Jumbo.
“Leuk dat je schreef over Middelstum; onder het carillon ben ik geboren!”
Verder vertelde ze dat ze het dorp Usquert vroeger ‘Sodom en Gomorra’ noemden.
Eenmaal thuis zocht ik op waarom dat zo was: er stond immers een kerk, waarom zou je het dorp dan zo noemen?
Dit vond ik daarover: “Usquert werd vroeger ondeugend aangeduid als ‘Sodom en Gomorra’. Deze spotnaam kreeg het dorp in de 19e en vroege 20e eeuw van streng-religieuze gemeenschappen omdat er destijds in Usquert geen gereformeerde kerk stond, maar alleen een hervormde.” 

* 10 augustus: Fietsen in Wierdenland
* 11 augustus: Wakers, slapers en een ossengang